Sunday, November 15, 2026

Το Gatekeeping στις Ψυχοθεραπευτικές Eνώσεις, στην Eκπαίδευση και στις Σχέσεις Εξουσίας

     Στον χώρο της ψυχοθεραπείας μιλάμε συχνά για ισότητα, συμπερίληψη, αποδοχή της διαφορετικότητας, διάλογο και σεβασμό. Πρόκειται για αξίες που βρίσκονται στον πυρήνα πολλών θεραπευτικών προσεγγίσεων και αποτελούν σημαντικό μέρος της επαγγελματικής μας ταυτότητας. Αναρωτιέμαι, όμως, πόσο συχνά στρέφουμε το βλέμμα μας προς τους ίδιους τους οργανισμούς στους οποίους ανήκουμε. Πόσο συχνά εξετάζουμε τις σχέσεις εξουσίας που αναπτύσσονται μέσα στις ψυχοθεραπευτικές ενώσεις, τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και τον τρόπο με τον οποίο ορισμένα πρόσωπα αποκτούν μεγαλύτερη επιρροή από άλλα; Πόσο εύκολο είναι πραγματικά για ένα νέο μέλος να συμμετέχει, να διαφωνεί, να προτείνει αλλαγές ή να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες χωρίς να χρειάζεται προηγουμένως την αποδοχή κάποιων ήδη αναγνωρισμένων προσώπων;Τα ερωτήματα αυτά συνδέονται με μια έννοια που συναντάμε στη βιβλιογραφία γύρω από την επαγγελματική εκπαίδευση και τους οργανισμούς, το gatekeeping. Με απλά λόγια, αφορά τους μηχανισμούς μέσα από τους οποίους ελέγχεται η πρόσβαση σε επαγγελματικούς χώρους, ευκαιρίες, πόρους και θέσεις επιρροής. Στην ψυχοθεραπεία το gatekeeping έχει συνδεθεί κυρίως με την εκπαίδευση, την πιστοποίηση και την αξιολόγηση της επαγγελματικής επάρκειας. Υπάρχει, ωστόσο, μια άλλη διάσταση που αξίζει μεγαλύτερη προσοχή. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι ίδιες οι επαγγελματικές μας κοινότητες και τις άτυπες ιεραρχίες που μπορούν να αναπτυχθούν στο εσωτερικό τους.

    Οι ψυχοθεραπευτικές ενώσεις έχουν σημαντική συμβολή στην ανάπτυξη του επαγγέλματος. Δημιουργούν χώρους ανταλλαγής γνώσης, οργανώνουν συνέδρια, προάγουν την έρευνα, υποστηρίζουν την επαγγελματική εκπαίδευση και διαμορφώνουν κοινά πρότυπα δεοντολογίας. Για πολλά πρόσωπα αποτελούν επίσης έναν χώρο συνάντησης και επαγγελματικής κοινότητας. Μέσα σε αυτές τις δομές, όμως, αναπτύσσονται αναπόφευκτα σχέσεις εξουσίας. Κάποια μέλη αποκτούν μεγαλύτερη αναγνωρισιμότητα, ορισμένα συμμετέχουν συστηματικά στα κέντρα λήψης αποφάσεων, ενώ άλλα παραμένουν για χρόνια στην περιφέρεια της οργανωσιακής ζωής. Το ερώτημα είναι με ποια κριτήρια συμβαίνει αυτό και κατά πόσο υπάρχουν πραγματικές δυνατότητες συμμετοχής για όλα τα μέλη. Σε μια επαγγελματική ένωση μπορεί να υπάρχουν απολύτως δημοκρατικές διαδικασίες εκλογής διοικητικού συμβουλίου, ενώ η ουσιαστική επιρροή να παραμένει συγκεντρωμένη σε έναν περιορισμένο κύκλο προσώπων. Οι σημαντικότερες αποφάσεις ενδέχεται να έχουν ήδη διαμορφωθεί μέσα από προσωπικές σχέσεις, άτυπες συναντήσεις ή δίκτυα συνεργασιών. Οι προσκλήσεις για συμμετοχή σε συνέδρια, επιτροπές και εκπαιδευτικά προγράμματα μπορεί να κατευθύνονται επανειλημμένα προς συγκεκριμένα πρόσωπα, με αποτέλεσμα να αναπαράγεται η ήδη υπάρχουσα αναγνωρισιμότητά τους. Όλα αυτά μπορούν να συμβαίνουν χωρίς κάποια ρητή απαγόρευση συμμετοχής και χωρίς απαραίτητα να υπάρχει συνειδητή πρόθεση αποκλεισμού. Η εξουσία συχνά λειτουργεί μέσα από πρακτικές που με τον χρόνο θεωρούνται αυτονόητες.

    Οι Solebello, Tschirhart και Leiter (2016), μελετώντας επαγγελματικές ενώσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, περιέγραψαν το παράδοξο της συμπερίληψης και του αποκλεισμού. Οι οργανισμοί αυτοί επιθυμούν να διευρύνουν τη συμμετοχή και να προσελκύσουν διαφορετικά μέλη, ενώ παράλληλα διατηρούν πρακτικές που προστατεύουν την υπάρχουσα οργανωσιακή τους ταυτότητα και αποκλειστικότητα. Η έρευνα αναδεικνύει πόσο δύσκολη μπορεί να γίνει η οργανωσιακή αλλαγή όταν η διεύρυνση της συμμετοχής επηρεάζει την ήδη διαμορφωμένη κατανομή εξουσίας. Αν και η συγκεκριμένη μελέτη αφορά ευρύτερα τις επαγγελματικές ενώσεις, τα συμπεράσματά της προσφέρουν ένα ενδιαφέρον πλαίσιο για να εξετάσουμε και τις δικές μας κοινότητες.

Όταν το μέλλον σου εξαρτάται από εκείνους που καλείσαι να αμφισβητήσεις

    Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη όταν μιλάμε για την ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση. Ένα εκπαιδευόμενο άτομο βρίσκεται για αρκετά χρόνια σε μια σχέση εξάρτησης από τους ανθρώπους που το εκπαιδεύουν, το εποπτεύουν και τελικά αξιολογούν την επαγγελματική του επάρκεια. Οι ίδιοι άνθρωποι μπορεί να έχουν σημαντική επιρροή στη δυνατότητα ολοκλήρωσης της εκπαίδευσης, στην απόκτηση πιστοποίησης, στις μελλοντικές συνεργασίες και στην επαγγελματική αναγνώριση. Πώς μπορεί, λοιπόν, ένα εκπαιδευόμενο άτομο να υψώσει τη φωνή του όταν αντιλαμβάνεται ότι κάτι δεν πηγαίνει καλά; Πώς μπορεί να ασκήσει κριτική σε μια εκπαιδευτική πρακτική ή συμπεριφορά όταν γνωρίζει ότι η εξέλιξή του εξαρτάται από τα ίδια πρόσωπα στα οποία θα χρειαστεί να απευθυνθεί; Θυμάμαι ότι και εγώ, ως νεαρό άτομο που εκπαιδευόμουν στην ψυχοθεραπεία, είχα βιώσει επανειλημμένα συμπεριφορές που σήμερα θα περιέγραφα ως gatekeeping. Δεν χρειάζεται να αναφερθώ σε συγκεκριμένα περιστατικά ή πρόσωπα για να αναγνωρίσω ότι αυτές οι εμπειρίες αποτελούν μέρος της δικής μου επαγγελματικής διαδρομής. Με τα χρόνια, μέσα από την ψυχοθεραπευτική πρακτική, την εκπαίδευση και τη συμμετοχή μου σε επαγγελματικές κοινότητες, άρχισα να κατανοώ καλύτερα πόσο καθοριστική μπορεί να είναι η θέση που κατέχει ένα πρόσωπο μέσα σε μια εκπαιδευτική ή οργανωσιακή ιεραρχία.

    Ένα εκπαιδευόμενο άτομο μπορεί να διαφωνεί με μια προσβλητική συμπεριφορά, να αισθάνεται ότι αδικείται ή να παρατηρεί μια πρακτική που θεωρεί αντιδεοντολογική, χωρίς να αισθάνεται ασφαλές να εκφραστεί. Μπορεί να φοβάται ότι θα χαρακτηριστεί δύσκολο, ότι θα αμφισβητηθεί η προσωπική του ωριμότητα ή ότι η κριτική του θα ερμηνευτεί ως αντίσταση στην εκπαιδευτική διαδικασία. Ιδιαίτερα στις βιωματικές εκπαιδεύσεις, όπου η προσωπική έκθεση και η αυτοαποκάλυψη αποτελούν συχνά μέρος της μαθησιακής εμπειρίας, τα όρια ανάμεσα στην εκπαιδευτική αξιολόγηση και στην προσωπική ερμηνεία μπορούν να γίνουν δυσδιάκριτα. Μια διαφωνία μπορεί να μεταφερθεί από το επίπεδο των επιχειρημάτων στο επίπεδο της προσωπικότητας εκείνου που διαφωνεί. Η αναφορά στην αντίσταση, στην ανεπαρκή επίγνωση ή στη δυσκολία επαφής αποκτά εντελώς διαφορετική βαρύτητα όταν προέρχεται από ένα πρόσωπο που έχει ταυτόχρονα την εξουσία να αξιολογεί. Η επιστημονική βιβλιογραφία έχει αρχίσει να εξετάζει συστηματικά αυτές τις δυναμικές. Οι Mehr, Ladany και Caskie (2010), σε μελέτη με 204 εκπαιδευόμενα πρόσωπα, διαπίστωσαν ότι το 84,3% είχε αποκρύψει κάποια πληροφορία από το εποπτεύον πρόσωπο κατά τη διάρκεια της τελευταίας συνεδρίας εποπτείας που κλήθηκε να αξιολογήσει. Συχνότερα αποκρύπτονταν αρνητικές εμπειρίες από την ίδια την εποπτεία. Το άγχος και η ποιότητα της εποπτικής σχέσης επηρέαζαν σημαντικά τη διάθεση των εκπαιδευόμενων να μιλήσουν ανοιχτά. Αντίστοιχα, οι Wilson, Davies και Weatherhead (2016), συνθέτοντας τα ευρήματα δεκαπέντε ποιοτικών μελετών, ανέδειξαν ότι η εποπτεία μπορεί να αποτελεί πηγή σημαντικής επαγγελματικής ανάπτυξης, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις συνδέεται με δυσφορία, αμφιβολία για τον εαυτό και φόβο αρνητικής αξιολόγησης. Τα εκπαιδευόμενα πρόσωπα ενδέχεται να αποκρύπτουν προβληματικές εμπειρίες, ακριβώς επειδή ανησυχούν για τις συνέπειες που μπορεί να έχει η αποκάλυψή τους.

    Μια πιο πρόσφατη μετασύνθεση των Apostol και συνεργατών (2025), που περιέλαβε οκτώ ποιοτικές μελέτες και συνολικά 180 συμμετέχοντα πρόσωπα, επιβεβαίωσε τον καθοριστικό ρόλο της σχέσης εξουσίας στην εποπτεία. Η δυνατότητα αυτοαποκάλυψης επηρεάζεται από το πόσο ασφαλές θεωρεί το εκπαιδευόμενο άτομο το εποπτικό περιβάλλον, από τον τρόπο με τον οποίο ασκείται η εξουσία και από την πιθανότητα αρνητικών συνεπειών. Η μελέτη περιγράφει επίσης πώς η αυταρχική ή άκαμπτη συμπεριφορά μπορεί να περιορίσει την ειλικρινή επικοινωνία.Τα ευρήματα αυτά έχουν ιδιαίτερη σημασία για την ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση. Η σιωπή μπορεί να λειτουργεί ως ένας τρόπος αυτοπροστασίας. Ένα πρόσωπο μπορεί να συνεχίζει να παρακολουθεί μαθήματα, να συμμετέχει στις βιωματικές διαδικασίες και να ανταποκρίνεται στις εκπαιδευτικές απαιτήσεις, έχοντας ταυτόχρονα αποφασίσει ότι ορισμένες σκέψεις, εμπειρίες και διαφωνίες είναι προτιμότερο να παραμείνουν ανείπωτες. Η εξωτερική συμμόρφωση μπορεί εύκολα να εκληφθεί ως συναίνεση.

    Αξίζει να αναρωτηθούμε τι επιπτώσεις έχει αυτό στην ίδια την εκπαίδευση. Τι μαθαίνει ένα πρόσωπο για τη θεραπευτική σχέση όταν, κατά τη διάρκεια της δικής του επαγγελματικής διαμόρφωσης, βιώνει ότι η διαφωνία μπορεί να έχει κόστος; Πώς θα μάθει να αναγνωρίζει και να αμφισβητεί τις καταχρήσεις εξουσίας μέσα στη θεραπεία, αν έχει εκπαιδευτεί σε ένα περιβάλλον όπου η αμφισβήτηση της εξουσίας θεωρείται προβληματική; Πώς θα αναπτύξει επαγγελματική αυτονομία όταν η αναγνώριση και η αποδοχή του εξαρτώνται από την προσαρμογή στις προσδοκίες μιας συγκεκριμένης εκπαιδευτικής ομάδας; Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα για πρόσωπα που ανήκουν σε κοινωνικά περιθωριοποιημένες ομάδες. Οι Chong και συνεργάτες (2024), σε έρευνα με 101 εκπαιδευόμενα θεραπευτικά πρόσωπα, διαπίστωσαν ότι τα φυλετικά μειονοτικοποιημένα και τα ΛΟΑΤΚΙ+ εκπαιδευόμενα πρόσωπα ανέφεραν συχνότερες εμπειρίες διακρίσεων και μικροεπιθέσεων από επόπτες, σε σύγκριση με λευκά και ετεροφυλόφιλα εκπαιδευόμενα πρόσωπα. Η έρευνα των McCallum και Clarke (2025) για τις εμπειρίες Μαύρων γυναικών στην ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση και πρακτική στη Βρετανία ανέδειξε επίσης εμπειρίες περιθωριοποίησης και αποσιώπησης, ακόμη και όταν οι συμμετέχουσες επιχειρούσαν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους.

    Οι διαπιστώσεις αυτές μας καλούν να εξετάσουμε τις εκπαιδευτικές σχέσεις μέσα στο ευρύτερο κοινωνικό τους πλαίσιο. Το φύλο, η σεξουαλικότητα, η κοινωνική τάξη, η φυλετικοποίηση, η αναπηρία και άλλες διαστάσεις της ανθρώπινης εμπειρίας επηρεάζουν τη δυνατότητα ενός προσώπου να αισθάνεται ότι ανήκει, ότι ακούγεται και ότι μπορεί να συμμετέχει ισότιμα.

Ποιά άτομα αναγνωρίζονται ως φορείς γνώσης;

    Υπάρχει μια ακόμη πλευρά του gatekeeping που με απασχολεί ιδιαίτερα και αφορά το ποια γνώση θεωρούμε σημαντική μέσα στην ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση. Παραδοσιακά, η γνώση μεταδίδεται από τα αναγνωρισμένα και πιστοποιημένα πρόσωπα προς τα εκπαιδευόμενα. Η επιστημονική και κλινική εμπειρία είναι ασφαλώς απαραίτητες, όμως οι άνθρωποι που έχουν προσωπική εμπειρία των υπηρεσιών ψυχικής υγείας έχουν συχνά περιορισμένη παρουσία στις διαδικασίες μέσα από τις οποίες εκπαιδεύονται οι μελλοντικοί ειδ. ψυχικήςυγείας. Σε εκπαιδεύσεις που έχουμε οργανώσει, επιχειρήσαμε να εισαγάγουμε τη συμμετοχή ανθρώπων με βιωμένη εμπειρία, αυτό που στη διεθνή βιβλιογραφία συναντάμε ως experts by experience. Η συμμετοχή τους είχε κυρίως τη μορφή προσωπικών αφηγήσεων και ανταλλαγής εμπειριών. Μέσα από αυτές τις συναντήσεις δόθηκε χώρος σε ανθρώπους να περιγράψουν οι ίδιοι πώς βίωσαν κοινωνικές και θεραπευτικές πρακτικές, τι τους βοήθησε, τι τους πλήγωσε και ποιες ανάγκες τους παρέμειναν αόρατες. Πρόκειται για μια δυνατότητα να συναντήσουμε τη βιωμένη εμπειρία χωρίς να την περιορίζουμε στις ήδη διαμορφωμένες θεωρητικές μας ερμηνείες.

    Η προσέγγιση αυτή έχει αναπτυχθεί σημαντικά διεθνώς. Οι Kerry, Collett και Gunn (2023) μελέτησαν τη συμμετοχή ανθρώπων με βιωμένη εμπειρία στη διδασκαλία ενός διδακτορικού προγράμματος κλινικής ψυχολογίας στην Αγγλία. Η έρευνα ανέδειξε τη σημασία αυτής της συμμετοχής για τη μαθησιακή εμπειρία των εκπαιδευόμενων και για τα ίδια τα πρόσωπα που μοιράζονταν τις εμπειρίες τους. Η συμμετοχή ανθρώπων με βιωμένη εμπειρία στην εκπαίδευση επαγγελματιών ψυχικής υγείας μπορεί να είναι ουσιαστική και ενδυναμωτική, όταν η συμβολή τους αναγνωρίζεται και αντιμετωπίζεται με σεβασμό. Η ένταξη της βιωμένης εμπειρίας στην εκπαίδευση, βέβαια, χρειάζεται προσοχή. Ποιά ατομα  αποφασίζουν ποια πρόσωπα θα προσκληθούν; Ποιες εμπειρίες θεωρούνται κατάλληλες για να παρουσιαστούν; Υπάρχει χώρος για ανθρώπους που εκφράζουν έντονη κριτική απέναντι στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας ή επιλέγονται κυρίως εκείνοι που μπορούν να ενταχθούν ευκολότερα στο υπάρχον εκπαιδευτικό πλαίσιο; Ένα πρόσωπο που προσκαλείται να μοιραστεί την εμπειρία του χρειάζεται να έχει λόγο στο πώς θα παρουσιαστεί αυτή η εμπειρία, ποιες πληροφορίες θα επιλέξει να δημοσιοποιήσει και ποια όρια επιθυμεί να διατηρήσει. Η συμμετοχή χρειάζεται επίσης να συνοδεύεται από αναγνώριση της προσφοράς του, κατάλληλη προετοιμασία και δίκαιη ανταμοιβή όπου προβλέπεται. Ταυτόχρονα υπάρχει και ο κίνδυνος χωρίς επαρκή συντονισμό και κατάληλλη επιλογή προσωπού η βιωμένη εμπειρία να προβάλεται ως de facto θεωρία που αντικάτοπτριζεί μια πλυθισμιακή ομάδα. Ενα ΛΟΑΤΚΙ + άτομο για παράδειγμα είναι eχpert ως προς το προσωπικό του βίωμα και όχι στο βίωμα μιας ολόκληρης κοινότητας.  Η βιωμένη εμπειρία μπορεί να εμπλουτίσει ουσιαστικά την εκπαίδευση, ακριβώς επειδή φέρνει στο προσκήνιο πλευρές της ανθρώπινης ζωής που συχνά απουσιάζουν από τα επιστημονικά εγχειρίδια. Η παρουσία της δημιουργεί την ευκαιρία για μια διαφορετική σχέση με τη γνώση, όπου η εμπειρία των ανθρώπων αντιμετωπίζεται με περιέργεια και σεβασμό, χωρίς να μετατρέπεται αυτομάτως σε υλικό προς ερμηνεία από τους επαγγελματίες.

Η εξουσία μέσα στις ανθρωπιστικές και σχεσιακές προσεγγίσεις

    Το ζήτημα της εξουσίας έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις ανθρωπιστικές, σχεσιακές και βιωματικές θεραπευτικές προσεγγίσεις. Στην Gestalt, για παράδειγμα, η επίγνωση, η επαφή, η ευθύνη και ο διάλογος αποτελούν θεμελιώδεις έννοιες. Πώς μεταφράζονται αυτές οι αρχές στις εσωτερικές διαδικασίες των επαγγελματικών μας οργανισμών; Πώς εκφράζεται ο διάλογος όταν υπάρχουν σημαντικές διαφορές ισχύος ανάμεσα στα μέλη; Τι συμβαίνει με την επίγνωση όταν οι προσωπικές συμμαχίες, η επαγγελματική αναγνωρισιμότητα ή η μακροχρόνια παρουσία σε μια ένωση επηρεάζουν τη δυνατότητα συμμετοχής άλλων προσώπων; Μια θεραπευτική κοινότητα που θεωρεί την ισοτιμία σημαντική αξία έχει κάθε λόγο να εξετάζει συστηματικά τη δική της σχέση με την εξουσία. Μπορεί να μιλά για τη σημασία του διαλόγου και ταυτόχρονα να δυσκολεύεται να διαχειριστεί τη διαφωνία. Μπορεί να προωθεί τη συμπερίληψη μέσα από συνέδρια και εκπαιδευτικές δράσεις, διατηρώντας στο εσωτερικό της διαδικασίες που περιορίζουν τη συμμετοχή νέων ή λιγότερο αναγνωρισμένων προσώπων. Η απόσταση ανάμεσα στις αξίες που διακηρύσσουμε και στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούμε αξίζει να αποτελεί αντικείμενο συνεχούς αναστοχασμού.

    Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η έννοια της οργανωσιακής σιωπής. Οι Morrison και Milliken (2000) περιέγραψαν πώς οι οργανισμοί μπορούν να αναπτύξουν συνθήκες μέσα στις οποίες τα μέλη ή οι εργαζόμενοι αποφεύγουν να εκφράσουν ανησυχίες και προβληματισμούς, επειδή διαμορφώνεται η κοινή πεποίθηση ότι η διαφωνία είναι επικίνδυνη ή μάταιη. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολο να αναγνωριστεί σε κοινότητες όπου οι προσωπικές και επαγγελματικές σχέσεις είναι στενά συνδεδεμένες. Η ανάγκη για αποδοχή, η αίσθηση του ανήκειν και ο φόβος απώλειας σημαντικών σχέσεων μπορούν να επηρεάζουν ακόμη και τα πιο έμπειρα μέλη μιας επαγγελματικής ένωσης. Στον χώρο της ψυχοθεραπείας αυτές οι σχέσεις έχουν συχνά μεγάλη διάρκεια. Ένα πρόσωπο μπορεί να έχει εκπαιδευτεί, να έχει κάνει προσωπική θεραπεία, να έχει εποπτευτεί και αργότερα να έχει συνεργαστεί επαγγελματικά με ανθρώπους που συμμετέχουν στα ίδια οργανωσιακά δίκτυα. Η πολλαπλότητα αυτών των ρόλων δημιουργεί σύνθετες σχέσεις, στις οποίες η προσωπική εγγύτητα, η επαγγελματική εξάρτηση και η θεσμική εξουσία μπορεί να συνυπάρχουν. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή ώστε οι σχέσεις αυτές να διατηρούν σαφή όρια και να μην επηρεάζουν αδικαιολόγητα την αξιολόγηση ή τη δυνατότητα άσκησης κριτικής.

    Η ανάγκη αυτή αναγνωρίζεται και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι δεοντολογικές αρχές της European Association for Psychotherapy αναφέρονται στην ευθύνη των ψυχοθεραπευτών να αναγνωρίζουν τη θέση επιρροής που κατέχουν απέναντι σε εκπαιδευόμενα πρόσωπα και να αποφεύγουν την εκμετάλλευση της εμπιστοσύνης και της εξάρτησής τους. Αντίστοιχα, τα εκπαιδευτικά πρότυπα της European Association for Body Psychotherapy προβλέπουν ότι οι εκπαιδευτικοί οργανισμοί πρέπει να διαθέτουν δημοσιευμένους κώδικες δεοντολογίας και διαδικασίες παραπόνων για τα εκπαιδευόμενα πρόσωπα, φροντίζοντας για την ασφάλεια και την ευημερία τους. Η ύπαρξη τέτοιων αρχών είναι σημαντική. Η αποτελεσματικότητά τους, όμως, εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζονται στην πράξη. Μια διαδικασία παραπόνων χρειάζεται να είναι προσβάσιμη, κατανοητή και όσο γίνεται ανεξάρτητη από τα πρόσωπα στα οποία αφορά η καταγγελία. Ένα εκπαιδευόμενο άτομο πρέπει να γνωρίζει ότι μπορεί να εκφράσει μια ανησυχία χωρίς να θέσει σε κίνδυνο την επαγγελματική του πορεία. Χρειάζονται σαφή κριτήρια αξιολόγησης, δυνατότητα επανεξέτασης αποφάσεων, πρόληψη συγκρούσεων συμφερόντων και ουσιαστική προστασία από αντίποινα.

Ποιοί αποφασίζουν ποιοί ανήκουν;

    Η συζήτηση για το gatekeeping αφορά τελικά και τον τρόπο με τον οποίο μια επαγγελματική κοινότητα αποφασίζει ποια πρόσωπα και ποιες ιδέες έχουν θέση μέσα της. Ποιες θεωρητικές φωνές θεωρούνται σημαντικές; Ποια πρόσωπα προσκαλούνται να διδάξουν και να παρουσιάσουν το έργο τους; Ποια μέλη αποκτούν πρόσβαση σε διεθνείς συνεργασίες, σε συνέδρια και σε επιτροπές; Πώς αντιμετωπίζονται οι διαφορετικές επιστημονικές τοποθετήσεις και ποιό πρόσωπο έχει τη δυνατότητα να αμφισβητήσει τις κυρίαρχες παραδοχές; Η διεθνής επαγγελματική αναγνώριση συνδέεται σε σημαντικό βαθμό με την παρουσία σε συνέδρια, τις δημοσιεύσεις, τις εκπαιδευτικές προσκλήσεις και τη συμμετοχή σε δίκτυα συνεργασιών. Όταν οι ευκαιρίες αυτές συγκεντρώνονται γύρω από συγκεκριμένα πρόσωπα, δημιουργείται ο κίνδυνος να αναπαράγονται οι ίδιες φωνές. Η αναγνωρισιμότητα μπορεί να λειτουργεί ως προϋπόθεση για την απόκτηση ακόμη μεγαλύτερης αναγνωρισιμότητας. Τα νέα μέλη μπορεί να δυσκολεύονται να αποκτήσουν ορατότητα, ακόμη και όταν διαθέτουν σημαντική επιστημονική γνώση, κλινική εμπειρία ή καινοτόμες προτάσεις.

    Θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον να εξεταστεί εμπειρικά πώς λειτουργούν αυτοί οι μηχανισμοί σε διαφορετικές ψυχοθεραπευτικές ενώσεις, όπως οι ενώσεις Gestalt, συστημικής, προσωποκεντρικής, υπαρξιακής και άλλων προσεγγίσεων. Πώς βιώνουν τα μέλη τη συμμετοχή τους; Πόσο προσβάσιμες θεωρούν τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων; Υπάρχουν ουσιαστικές δυνατότητες για νέα πρόσωπα, ιδιαίτερα για όσα προέρχονται από λιγότερο προνομιούχα κοινωνικά ή επαγγελματικά περιβάλλοντα; Πώς αντιμετωπίζονται οι διαφωνίες και τι συμβαίνει όταν ένα μέλος ασκεί κριτική στην ηγεσία; Η μέχρι σήμερα βιβλιογραφία προσφέρει σημαντικές γνώσεις για την εξουσία στην εκπαίδευση, στην εποπτεία και στη λειτουργία επαγγελματικών οργανισμών γενικότερα. Η εμπειρική έρευνα που εστιάζει ειδικά στις άτυπες ιεραρχίες και στους μηχανισμούς αποκλεισμού των ψυχοθεραπευτικών ενώσεων παραμένει περισσότερο περιορισμένη. Πρόκειται για ένα πεδίο που αξίζει να εξεταστεί μέσα από τις εμπειρίες των ίδιων των μελών, των εκπαιδευόμενων, των πρώην μελών διοικητικών συμβουλίων και των ανθρώπων που έχουν αποχωρήσει από συγκεκριμένες οργανωσιακές δομές.

    Πιστεύω ότι οι επαγγελματικές μας κοινότητες έχουν ανάγκη από περισσότερο αναστοχασμό γύρω από την εξουσία. Από ανοιχτές διαδικασίες επιλογής, σαφή κριτήρια, ουσιαστική εναλλαγή προσώπων σε θέσεις ευθύνης, διαφάνεια στις αποφάσεις και πραγματικές δυνατότητες διαφωνίας. Κυρίως, χρειάζονται την προθυμία των ίδιων των μελών τους να αναγνωρίσουν ότι η καλή πρόθεση και η θεωρητική προσήλωση στη συμπερίληψη δεν εξασφαλίζουν από μόνες τους τη δημοκρατική λειτουργία. Η ψυχοθεραπεία μάς έχει προσφέρει σημαντικά εργαλεία για να κατανοούμε τις ανθρώπινες σχέσεις, την εξάρτηση, τη συμμόρφωση, την αυθεντικότητα και τις δυναμικές της εξουσίας. Ίσως αξίζει να χρησιμοποιούμε αυτά τα εργαλεία με την ίδια συνέπεια και όταν εξετάζουμε τις δικές μας επαγγελματικές κοινότητες. Να μπορούμε να ακούμε τη διαφωνία χωρίς να την ερμηνεύουμε αμέσως ως προσωπική δυσκολία. Να αναγνωρίζουμε την ευθύνη που συνοδεύει την εξουσία. Να δημιουργούμε συνθήκες όπου τα εκπαιδευόμενα πρόσωπα αισθάνονται ασφαλή να εκφραστούν, ακόμη και όταν η κριτική τους αφορά εκείνους που τα αξιολογούν.

    Το ερώτημα που μένει για μένα είναι σε ποια χέρια βρίσκονται τα κλειδιά αυτών των επαγγελματικών χώρων και, κυρίως, πού βρίσκεται η εξουσία να σχεδιάζονται οι είσοδοί τους. Με ποια κριτήρια αποφασίζεται η πρόσβαση, η δυνατότητα επαγγελματικής εξέλιξης ή ο αποκλεισμός; Ποια πρόσωπα και ποιοι θεσμοί διαμορφώνουν αυτά τα κριτήρια και ποια περιθώρια υπάρχουν για την αμφισβήτησή τους; Πόσες διαφορετικές φωνές χάνονται στην πορεία, επειδή οι συνθήκες δεν επιτρέπουν να ακουστούν;

    Oι ψυχοθεραπευτικές μας κοινότητες θα έπρεπε να μπορούν να αντέξουν τέτοια ερωτήματα. Άλλωστε, η ικανότητα να εξετάζουμε κριτικά τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε μεταξύ μας υποτείθεται πως  βρίσκεται στον πυρήνα της επαγγελματικής μας κουλτούρας.

Βιβλιογραφία

Apostol, A. E., Turner, K., Hoshi, R., & Pudduck, A. (2025). Contributory factors to self-disclosure in clinical supervision: A meta-ethnography. Clinical Psychology & Psychotherapy, 32(2), e70068. https://doi.org/10.1002/cpp.70068

Chong, L. S., Scharff, A., Crawford, B. A. H., Aajmain, S., & Boswell, J. F. (2024). Prevalence and navigation of discrimination and microaggression experiences in psychotherapy and supervision processes among therapists in training. Training and Education in Professional Psychology. https://doi.org/10.1037/tep0000494

European Association for Psychotherapy. (2018). Statement of Ethical Principles. https://www.europsyche.org/Resources/EAP-Documents/Statement-of-Ethical-Principles

European Association for Body Psychotherapy. Training Standards. https://eabp.org/training-standards/

Kerry, E., Collett, N., & Gunn, J. (2023). The impact of expert by experience involvement in teaching in a DClinPsych programme; for trainees and experts by experience. Health Expectations, 26(5), 2098–2108. https://doi.org/10.1111/hex.13817

McCallum, M., & Clarke, V. (2025). Exploring Black women's experiences in psychotherapeutic training and practice in the UK. Counselling and Psychotherapy Research. https://doi.org/10.1002/capr.70009

Mehr, K. E., Ladany, N., & Caskie, G. I. L. (2010). Trainee nondisclosure in supervision: What are they not telling you? Counselling and Psychotherapy Research, 10(2), 103–113. https://doi.org/10.1080/14733141003712301

Morrison, E. W., & Milliken, F. J. (2000). Organizational silence: A barrier to change and development in a pluralistic world. Academy of Management Review, 25(4), 706–725. https://doi.org/10.5465/AMR.2000.3707697

Solebello, N., Tschirhart, M., & Leiter, J. (2016). The paradox of inclusion and exclusion in membership associations. Human Relations, 69(2), 439–460. https://doi.org/10.1177/0018726715590166

Wilson, H. M. N., Davies, J. S., & Weatherhead, S. (2016). Trainee therapists' experiences of supervision during training: A meta-synthesis. Clinical Psychology & Psychotherapy, 23(4), 340–351. https://doi.org/10.1002/cpp.1957

Tuesday, November 10, 2026

Αντί Πρόσκλησης της Hilary Cass: Τι οφείλει να κάνει η ελληνική ιατρική κοινότητα;

Πάρβη Πάλμου, PhD

    Στις 14 Νοεμβρίου 2026, η Παιδοψυχιατρική Εταιρεία Ελλάδος, σε συνεργασία με την Ελληνική Παιδιατρική Εταιρεία και την Ελληνική Ενδοκρινολογική Εταιρεία, διοργανώνει διαδικτυακή επιστημονική εκδήλωση με προσκεκλημένη ομιλήτρια τη Hilary Cass. Η επιλογή αυτή προκαλεί εύλογο προβληματισμό, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η επιβεβαιωτική φροντίδα βρίσκεται στο επίκεντρο διεθνών πολιτικών αντιπαραθέσεων και το οργανωμένο αντιέμφυλο κίνημα επιχειρεί να επηρεάσει τις επιστημονικές και θεσμικές αποφάσεις για την υγεία των τρανς προσώπων. Η Cass Review, που δημοσιεύθηκε το 2024, έχει δεχθεί σοβαρή επιστημονική κριτική για τη μεθοδολογία, την αξιολόγηση των διαθέσιμων ερευνητικών δεδομένων και την ερμηνεία των συμπερασμάτων της. Δημοσιευμένη μελέτη των Noone και συνεργατών (2025), στο BMC Medical Research Methodology, αξιολόγησε ως υψηλού κινδύνου μεροληψίας και τις επτά συστηματικές ανασκοπήσεις που είχαν παραγγελθεί στο πλαίσιο της Cass Review, αναδεικνύοντας σημαντικές μεθοδολογικές αδυναμίες. Η πρόσκληση της Cass από ελληνικούς επιστημονικούς φορείς καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη να εξετάσουμε ποιες επιστημονικές προτεραιότητες αναδεικνύονται στη χώρα μας, ποια ερευνητικά δεδομένα παραμένουν αναξιοποίητα και ποιες σοβαρές θεσμικές εκκρεμότητες εξακολουθούν να επηρεάζουν την υγεία και την καθημερινότητα των τρανς και μη δυαδικών προσώπων.

    Η ελληνική πραγματικότητα προσφέρει ήδη ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό πεδίο έρευνας και παρέμβασης. Στη διδακτορική μου διατριβή, Attitudes of Medical Doctors and Experiences of Trans and Non-Binary People in the Greek Healthcare System: A Mixed Methods Approach (University of Bolton, 2024), η οποία δημοσιεύθηκε στη συνέχεια ως άρθρο με την Klio Geroulanou στο επιστημονικό περιοδικό InterAlia: A Journal of Queer Studies (Palmou & Geroulanou, 2025), εξετάστηκαν οι στάσεις 248 γιατρών απέναντι στα τρανς και μη δυαδικά πρόσωπα, καθώς και οι βιωμένες εμπειρίες 20 τρανς και μη δυαδικών προσώπων από την επαφή τους με το ελληνικό σύστημα υγείας. Η έρευνα ανέδειξε προκαταλήψεις και αρνητικές στάσεις στο συγκεκριμένο δείγμα γιατρών, ενώ οι ποιοτικές συνεντεύξεις κατέγραψαν εμπειρίες διακρίσεων, λανθασμένης έμφυλης προσφώνησης, ιατρικού ελέγχου και περιορισμών στην ενημερωμένη συναίνεση. Τα ευρήματα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία επειδή αναδεικνύουν πώς η ελλιπής εκπαίδευση, οι παγιωμένες αντιλήψεις για το φύλο και η απουσία κατάλληλων υπηρεσιών επηρεάζουν την ποιότητα της φροντίδας και την εμπιστοσύνη προς τους επαγγελματίες υγείας. Η ελληνική ιατρική κοινότητα διαθέτει επομένως συγκεκριμένους λόγους να επενδύσει στην εκπαίδευση, στη διερεύνηση των θεσμικών διακρίσεων και στην ανάπτυξη μηχανισμών αξιολόγησης των υπηρεσιών της. Θα είχε ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον να γνωρίζουμε πόσες από τις επαγγελματικές ενώσεις που σήμερα ενδιαφέρονται για τις βρετανικές εξελίξεις έχουν αναλάβει αντίστοιχες πρωτοβουλίες για την ελληνική πραγματικότητα.

    Επιπλέον, η μελέτη των Voultsos, Papana, Alexandri και Zymvragou (2023), που δημοσιεύθηκε στο BMC Medical Education, εξέτασε τις στάσεις 203 φοιτητών Ιατρικής απέναντι στα τρανς πρόσωπα. Παρότι καταγράφηκαν συνολικά μέτρια θετικές στάσεις, το 58,6% των συμμετεχόντων ανέφερε ότι δεν διέθετε επαρκείς γνώσεις και δεξιότητες για να προσεγγίσει τρανς ασθενείς, ενώ το 70% επιθυμούσε επιπλέον εκπαίδευση στην τρανς υγεία κατά τη διάρκεια των σπουδών. Τα αποτελέσματα αφορούν το συγκεκριμένο δείγμα και αναδεικνύουν την ανάγκη ενίσχυσης της ιατρικής εκπαίδευσης σε αυτά τα ζητήματα.

    Μια ακόμη σημαντική ερευνητική συμβολή αποτελεί η πρόσφατη δημοσίευση Fifteen years of community gender affirming psychosocial care in Greece documenting a cultural case study from 2010 to 2025, στο επιστημονικό περιοδικό Discover Public Health της Springer Nature (Palmou et al., 2026). Η μελέτη καταγράφει δεκαπέντε χρόνια κοινοτικής επιβεβαιωτικής ψυχοκοινωνικής φροντίδας στην Ελλάδα, μέσα από το έργο της Ομάδας Ψυχοθεραπείας και Επιβεβαιωτικής Φροντίδας του Σωματείου Υποστήριξης Διεμφυλικών. Κατά την περίοδο 2010 έως 2025 υποστηρίχθηκαν 380 τρανς και φυλοδιαφορετικά πρόσωπα, πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από 3.567 ώρες ατομικής ψυχοθεραπείας και τουλάχιστον 620 ώρες ομαδικών παρεμβάσεων. Περίπου το ένα τρίτο των εξυπηρετούμενων προσώπων είχε εκφράσει αυτοκτονικό ιδεασμό κατά την αρχική αξιολόγηση ή στη διάρκεια της παρακολούθησης, γεγονός που αναδεικνύει το μέγεθος των ψυχοκοινωνικών αναγκών που κλήθηκε να αντιμετωπίσει η συγκεκριμένη κοινοτική δομή. Η μελέτη αποτελεί περιγραφική καταγραφή υπηρεσιών και δεν επιχειρεί να αποδείξει αιτιώδη θεραπευτική αποτελεσματικότητα. Αναδεικνύει, ωστόσο, τη διαχρονική ανάγκη για προσβάσιμη, αποπαθολογικοποιητική και επιβεβαιωτική φροντίδα, τη σημασία της συνέχειας της υποστήριξης και τον καθοριστικό ρόλο της κοινοτικής γνώσης σε ένα περιβάλλον περιορισμένης δημόσιας παροχής εξειδικευμένων υπηρεσιών. Η ελληνική ιατρική κοινότητα έχει επομένως στη διάθεσή της δημοσιευμένα δεδομένα τόσο για τις προκαταλήψεις που συναντούν τα τρανς πρόσωπα στο σύστημα υγείας όσο και για μια δεκαπενταετή εμπειρία παροχής επιβεβαιωτικής ψυχοκοινωνικής φροντίδας στην Ελλάδα. Η αξιοποίησή τους θα μπορούσε να συμβάλει στη διαμόρφωση ολοκληρωμένων δημόσιων υπηρεσιών, στη συνεργασία διαφορετικών επιστημονικών ειδικοτήτων και στην ανάπτυξη πολιτικών υγείας με ουσιαστική συμμετοχή της τρανς κοινότητας.

    Μία από τις σημαντικότερες εκκρεμότητες αφορά την ουσιαστική ενσωμάτωση της ενδέκατης αναθεώρησης της Διεθνούς Ταξινόμησης Νοσημάτων, του ICD-11, στο ελληνικό σύστημα υγείας. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει μεταφέρει την ασυμφωνία φύλου από το κεφάλαιο των ψυχικών διαταραχών στο κεφάλαιο των καταστάσεων που σχετίζονται με τη σεξουαλική υγεία. Πρόκειται για μια ουσιαστική επιστημονική μεταβολή, η οποία αποτυπώνει την αναγνώριση ότι οι τρανς ταυτότητες δεν συνιστούν ψυχική διαταραχή, ενώ παράλληλα διατηρεί τη δυνατότητα πρόσβασης σε κατάλληλη ιατρική φροντίδα και ασφαλιστική κάλυψη. Παρά τη διεθνή έναρξη ισχύος του ICD-11 το 2022, η ολοκληρωμένη εφαρμογή του στην Ελλάδα παραμένει ζητούμενο. Η Άννα Απέργη Κωνσταντινίδη έχει αναδείξει επανειλημμένα αυτό το ζήτημα, μεταξύ άλλων στο άρθρο της «Η αποπαθολογικοποίηση των τρανς ταυτοτήτων δεν μπορεί να βρίσκεται στην αναμονή», επισημαίνοντας την ανάγκη αναθεώρησης των αναχρονιστικών διατάξεων που εξακολουθούν να συντηρούν την παθολογικοποίηση. Η ελληνική ιατρική κοινότητα θα μπορούσε να αναλάβει ενεργό ρόλο στη διεκδίκηση της εφαρμογής του ICD-11, στην επικαιροποίηση των ιατρικών πρωτοκόλλων, στην εκπαίδευση των επαγγελματιών και στην αναμόρφωση των διαδικασιών που εξακολουθούν να συνδέουν την ταυτότητα φύλου με ψυχιατρικές διαγνώσεις.

    Εξίσου σημαντικό είναι το ζήτημα της πραγματικής πρόσβασης των τρανς προσώπων σε υπηρεσίες υγείας, ανεξάρτητα από το εάν έχουν προχωρήσει σε νομική ή ιατρική διαδικασία επιβεβαίωσης φύλου. Η Άννα Απέργη Κωνσταντινίδη έχει καταγράψει σε δημόσιες παρεμβάσεις συγκεκριμένα προβλήματα που αφορούν την ηλεκτρονική συνταγογράφηση, τις προληπτικές εξετάσεις, τις ιατρικές πράξεις που συνδέονται διοικητικά με το καταχωρισμένο φύλο και την ασφαλιστική κάλυψη των υπηρεσιών επιβεβαίωσης φύλου. Τα προβλήματα αυτά μπορούν να οδηγήσουν σε παράλογες καταστάσεις, στις οποίες ένα πρόσωπο αποκλείεται από μια ιατρικά αναγκαία εξέταση επειδή το πληροφοριακό σύστημα αδυνατεί να αναγνωρίσει τις πραγματικές ανάγκες του. Η αντιμετώπισή τους απαιτεί συνεργασία επιστημονικών εταιρειών, Υπουργείου Υγείας, ΕΟΠΥΥ και φορέων που διαχειρίζονται τα ηλεκτρονικά συστήματα. Χρειάζονται επίσης σαφή πρωτόκολλα περίθαλψης, κατάλληλη εκπαίδευση σε όλες τις βαθμίδες του συστήματος υγείας, πρόσωπα αναφοράς στα δημόσια νοσοκομεία και ουσιαστικοί μηχανισμοί καταγραφής και αντιμετώπισης των διακρίσεων. Στις δημόσιες προτάσεις της Άννας Απέργη περιλαμβάνονται επίσης η αναθεώρηση του Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας ώστε να προστατεύει ρητά από διακρίσεις λόγω ταυτότητας, έκφρασης και χαρακτηριστικών φύλου και η υποχρεωτική εκπαίδευση του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού. Πρόκειται για συγκεκριμένες, εφαρμόσιμες παρεμβάσεις που μπορούν να βελτιώσουν τη φροντίδα και την ασφάλεια των τρανς προσώπων.

    Παράλληλα, η ελληνική Πολιτεία εξακολουθεί να διατηρεί σοβαρά κενά στο θεσμικό πλαίσιο της νομικής αναγνώρισης της ταυτότητας φύλου. Ο νόμος 4491/2017 υπήρξε μια σημαντική κατάκτηση, καθώς κατέστησε δυνατή τη διόρθωση του καταχωρισμένου φύλου χωρίς υποχρεωτικές χειρουργικές επεμβάσεις ή ιατρικές παρεμβάσεις. Η κατάργηση της προϋπόθεσης αγαμίας με τον νόμο 5089/2024 αποτέλεσε επίσης θετική εξέλιξη. Ωστόσο, παραμένουν η υποχρεωτική δικαστική διαδικασία, οι ηλικιακοί περιορισμοί, οι δυσκολίες στη διόρθωση ορισμένων εγγράφων και η απουσία επαρκούς νομικής αναγνώρισης των μη δυαδικών ταυτοτήτων. Οι ρυθμίσεις αυτές έχουν άμεσες επιπτώσεις στην καθημερινότητα, στην πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες και σε ορισμένες περιπτώσεις στην υγειονομική περίθαλψη. Η επιστημονική κοινότητα μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην αναθεώρηση του πλαισίου, αναδεικνύοντας τις επιπτώσεις των διοικητικών και νομικών εμποδίων στην ψυχική και σωματική υγεία. Η αρχή του αυτοπροσδιορισμού, η προστασία της ιδιωτικής ζωής και η αυτονομία του προσώπου οφείλουν να αποτελούν θεμελιώδεις παραμέτρους αυτής της συζήτησης.

    Ιδιαίτερη προσοχή απαιτούν και τα νομοθετικά κενά στην απαγόρευση των πρακτικών μεταστροφής. Με το άρθρο 62 του νόμου 4931/2022 θεσπίστηκε στην Ελλάδα η απαγόρευση αυτών των πρακτικών για ανήλικα πρόσωπα και ενήλικα πρόσωπα υπό δικαστική συμπαράσταση. Ωστόσο, για τα υπόλοιπα ενήλικα πρόσωπα προβλέπεται η δυνατότητα προηγούμενης ρητής συναίνεσης, ενώ ο ορισμός του επαγγελματία συνδέεται με την παροχή οικονομικού ανταλλάγματος. Η διατύπωση αυτή αφήνει σημαντικά περιθώρια που χρειάζονται νομοθετική επανεξέταση, ιδιαίτερα ως προς την προστασία ενηλίκων και την εφαρμογή πρακτικών χωρίς αμοιβή. Το επιστημονικό πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν παρεμβάσεις που επιδιώκουν την αποθάρρυνση ή την καταστολή μιας ταυτότητας φύλου παρουσιάζονται ως ουδέτερη θεραπευτική διερεύνηση. Η ψυχοθεραπευτική διερεύνηση προϋποθέτει σεβασμό στην αυτονομία, στην υποκειμενική εμπειρία και στη δυνατότητα του προσώπου να διαμορφώνει τη δική του πορεία, χωρίς προκαθορισμένο επιθυμητό αποτέλεσμα από την πλευρά του προσώπου σε θεραπευτικό ρόλο. Οι επιστημονικές εταιρείες θα μπορούσαν να αναλάβουν πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της νομοθετικής προστασίας, τη θέσπιση σαφών δεοντολογικών κατευθυντήριων γραμμών και την ουσιαστική εκπαίδευση των επαγγελματιών στην αναγνώριση των πρακτικών μεταστροφής, ακόμη και όταν αυτές εμφανίζονται με περισσότερο συγκαλυμμένες μορφές.

    Όλα αυτά αναδεικνύουν μια ευρύτερη αντίφαση. Την ώρα που στην Ελλάδα υπάρχουν σημαντικές επιστημονικές και θεσμικές εκκρεμότητες για την υγεία των τρανς προσώπων, η δημόσια συζήτηση κινδυνεύει να μετατοπιστεί προς τις πολιτικά φορτισμένες αντιπαραθέσεις γύρω από τη βρετανική εμπειρία. Η αντιπαράθεση αυτή εντάσσεται σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου το αντιέμφυλο κίνημα αξιοποιεί επιστημονικές διαφωνίες για να υποστηρίξει περιορισμούς στα δικαιώματα και στην πρόσβαση στην επιβεβαιωτική φροντίδα. Η ύπαρξη πραγματικών επιστημονικών ερωτημάτων σχετικά με συγκεκριμένες ιατρικές παρεμβάσεις απαιτεί διαρκή έρευνα, κριτική αξιολόγηση και προσεκτική κλινική πρακτική. Ταυτόχρονα, χρειάζεται να αναγνωρίζεται η διαφορά ανάμεσα στην επιστημονική αξιολόγηση μιας θεραπευτικής παρέμβασης και στη γενικευμένη αμφισβήτηση της ταυτότητας ή της αξιοπιστίας των ίδιων των τρανς προσώπων. Για τον λόγο αυτό, η διοργάνωση επιστημονικών εκδηλώσεων προϋποθέτει διαφάνεια ως προς την παρουσίαση των διαθέσιμων δεδομένων, εκπροσώπηση διαφορετικών επιστημονικών προσεγγίσεων και ουσιαστική συμμετοχή των ανθρώπων που επηρεάζονται από τις πολιτικές υγείας.

    Η ανακοίνωση για την ομιλία της Hilary Cass είναι κατά τη γνώμη μου μονομερής, παραπλανητική και βαθιά αντιεπιστημονική. Την παρουσιάζουν ως προσωπικότητα παγκόσμιας απήχησης και την Cass Review ως μια συστηματική και σε βάθος επιστημονική μελέτη, χωρίς να αναφέρουν πουθενά τη σφοδρή διεθνή επιστημονική κριτική που έχει δεχτεί, αλλά ούτε και τις δημόσιες καταγγελίες που έχουν διατυπωθεί σχετικά με το έργο της. Η πρόσκληση θυμίζει περισσότερο διαφήμιση της Cass Review παρά ανακοίνωση μιας επιστημονικής εκδήλωσης. Με προβληματίζει επίσης η θεσμική αλληλουχία που παρατηρούμε, από το statement της ESCAP και την παρουσίαση στο SEGM μέχρι τη σημερινή πρόσκληση από την Ελληνική Παιδοψυχιατρική Εταιρεία, μαζί με την Παιδιατρική και την Ενδοκρινολογική Εταιρεία. Και με ξενίζει ιδιαίτερα το γεγονός ότι οι ερωτήσεις και οι απαντήσεις προβλέπεται να γίνουν μέσω chat. Γιατί να μην υπάρχει η δυνατότητα ανοιχτού επιστημονικού διαλόγου, ειδικά για ένα θέμα που έχει προκαλέσει τόσο έντονες αντιπαραθέσεις στη διεθνή επιστημονική κοινότητα;

Αναρωτιέμαι πραγματικά ποιες ομάδες εξυπηρετεί μια τέτοια πρόσκληση, γιατί επιλέγεται αυτή η τόσο μονομερής παρουσίαση και κυρίως τι πρόκειται να δούμε στη συνέχεια. Θεωρώ ότι όλα αυτά αξίζουν πολύ μεγαλύτερη προσοχή, ιδιαίτερα όταν τρεις επιστημονικές εταιρείες στην Ελλάδα επιλέγουν να δώσουν θεσμικό βήμα σε ένα τόσο αμφισβητούμενο έργο, χωρίς να παρουσιάζουν ούτε στοιχειωδώς την επιστημονική συζήτηση που το συνοδεύει.

    Η ελληνική ιατρική κοινότητα έχει τη δυνατότητα να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην αποπαθολογικοποίηση, στην αντιμετώπιση της τρανσφοβίας και στην ανάπτυξη μιας σύγχρονης, επιστημονικά τεκμηριωμένης και προσβάσιμης υγειονομικής περίθαλψης. Μπορεί να διεκδικήσει την εφαρμογή του ICD-11, να συμβάλει στην αναθεώρηση των νομοθετικών κενών, να υποστηρίξει την κατάργηση των εμποδίων στην ηλεκτρονική συνταγογράφηση και στην ασφαλιστική κάλυψη, να προωθήσει την ουσιαστική απαγόρευση των πρακτικών μεταστροφής και να αναπτύξει εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες που βασίζονται σε σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα. Κυρίως, μπορεί να δημιουργήσει σταθερούς μηχανισμούς συνεργασίας με πρόσωπα που ασχολούνται με την έρευνα, επαγγελματίες με εξειδίκευση στην τρανς υγεία και την ίδια την τρανς κοινότητα. Η δεκαπενταετής εμπειρία κοινοτικής επιβεβαιωτικής φροντίδας που καταγράφεται στη μελέτη του Discover Public Health αναδεικνύει ότι η ελληνική κοινωνία έχει ήδη αναπτύξει σημαντική πρακτική και επιστημονική γνώση μέσα από τις ίδιες τις κοινότητες που αντιμετωπίζουν τον αποκλεισμό. Η γνώση αυτή μπορεί να αξιοποιηθεί για τη δημιουργία δημόσιων υπηρεσιών με συνέχεια, προσβασιμότητα, λογοδοσία και σεβασμό στην αυτονομία. Αυτές οι πρωτοβουλίες θα αποτελούσαν ουσιαστική συμβολή στη βελτίωση του ελληνικού συστήματος υγείας, με μετρήσιμα αποτελέσματα και πραγματικό αντίκτυπο στις ζωές των ανθρώπων.

    Η πρόσκληση της Hilary Cass προσφέρει μια αφορμή για να τεθούν δημόσια ερωτήματα προς τις ελληνικές επιστημονικές εταιρείες. Ποιες πρωτοβουλίες έχουν αναλάβει για την εφαρμογή του ICD-11; Ποιες παρεμβάσεις έχουν προτείνει για την αντιμετώπιση των διακρίσεων που καταγράφονται στην ελληνική υγειονομική περίθαλψη; Πώς έχουν συμβάλει στην αναθεώρηση της νομοθεσίας για τις πρακτικές μεταστροφής και στην εξάλειψη των εμποδίων που αντιμετωπίζουν καθημερινά τα τρανς πρόσωπα; Σε ποιο βαθμό έχουν ενσωματώσει στον επιστημονικό τους διάλογο την εγχώρια έρευνα και τις εμπειρίες της τρανς κοινότητας; Η ποιότητα της επιστημονικής ευθύνης αποτυπώνεται τελικά και στην ικανότητα των φορέων να αναγνωρίζουν τις ανάγκες της κοινωνίας στην οποία λειτουργούν, να αμφισβητούν τις δικές τους θεσμικές παραλείψεις και να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες για την αντιμετώπισή τους. Η ελληνική επιστημονική κοινότητα έχει σήμερα στη διάθεσή της την ερευνητική τεκμηρίωση, τη συσσωρευμένη εμπειρία και συγκεκριμένες θεσμικές προτάσεις που μπορούν να αποτελέσουν την αφετηρία μιας διαφορετικής δημόσιας συζήτησης. Το ζητούμενο είναι να αναλάβει την ευθύνη που της αναλογεί.

Βιβλιογραφικές αναφορές

Palmou, P. (2024). Attitudes of Medical Doctors and Experiences of Trans and Non-Binary People in the Greek Healthcare System: A Mixed Methods Approach. Doctoral dissertation, University of Bolton. "Πλήρες κείμενο" (https://ub-ir.bolton.ac.uk/esploro/outputs/doctoral/Attitudes-of-medical-doctors-and-experiences/9914809908841).

Palmou, P., & Geroulanou, K. (2025). Attitudes of Medical Doctors and Experiences of Trans and Non-Binary People in the Greek Healthcare System: A Mixed Methods Approach. InterAlia: A Journal of Queer Studies, 20. https://doi.org/10.51897/interalia/EPZW3131

Palmou, P., Smyrnaiou, M.-C., Boufidis, S., Theodorou, V., Karavela, S., Apergi-Konstantinidi, A., & Melikertis, K. (2026). Fifteen years of community gender affirming psychosocial care in Greece documenting a cultural case study from 2010 to 2025. Discover Public Health, 23, Article 1615. https://doi.org/10.1186/s12982-026-02571-0

Noone, C., Southgate, A., Ashman, A., et al. (2025). Critically appraising the Cass report: methodological flaws and unsupported claims. BMC Medical Research Methodology, 25, Article 128. https://doi.org/10.1186/s12874-025-02581-7

Voultsos, P., Papana, A., Alexandri, S., & Zymvragou, C.-E. (2023). Transgender Attitudes and Beliefs Scale-Greek (TABS-Gr) version: translation and initial evaluation of psychometric properties among medical students. BMC Medical Education, 23, Article 704. https://doi.org/10.1186/s12909-023-04666-7

World Health Organization. Gender incongruence and transgender health in the ICD. "Επίσημη δημοσίευση" (https://www.who.int/standards/classifications/frequently-asked-questions/gender-incongruence-and-transgender-health-in-the-icd).

Απέργη Κωνσταντινίδη, Ά. (2026). Η αποπαθολογικοποίηση των τρανς ταυτοτήτων δεν μπορεί να βρίσκεται στην αναμονή. Antivirus, 21 Οκτωβρίου 2026. "Άρθρο" (https://avmag.gr/i-apopathologikopoiisi-ton-trans-taftotiton-den-borei-na-vrisketai-stin-anamoni/).

Απέργη Κωνσταντινίδη, Ά. (2026). Η Πολιτεία οφείλει να διασφαλίσει την ισότιμη πρόσβαση στην υγεία για τα τρανς άτομα. Antivirus, 2 Ιανουαρίου 2026. "Άρθρο" (https://avmag.gr/i-politeia-ofeilei-na-diasfalisei-tin-isotimi-prosvasi-stin-ygeia-gia-ta-trans-atoma/).

Απέργη Κωνσταντινίδη, Ά. (2025). Μια ερώτηση στον υπουργό Υγείας για την ισότιμη πρόσβαση των τρανς ατόμων στις υπηρεσίες υγείας. Antivirus, 31 Μαρτίου 2025. "Άρθρο" (https://avmag.gr/mia-erotisi-ston-ypourgo-ygeias-gia-tin-isotimi-prosvasi-ton-trans-atomon-stis-ypiresies-ygeias4/).

Παιδοψυχιατρική Εταιρεία Ελλάδος. (2026). Ενημερωτική επιστημονική εκδήλωση σχετικά με τις σύγχρονες επιστημονικές εξελίξεις στη Δυσφορία/Ασυμφωνία φύλου με προσκεκλημένη ομιλήτρια την Dr. Hilary Cass. "Επίσημη ανακοίνωση" (https://hscap.gr/anakoinoseis/synedria-imerides/gender-identity-and-gender-dysphoria-in-young-people-a-uk-perspective-past-present-and-future/).

Ελληνική Δημοκρατία. Ν. 4491/2017, περί νομικής αναγνώρισης της ταυτότητας φύλου, Ν. 5089/2024, άρθρο 14, και Ν. 4931/2022, άρθρο 62, περί πρακτικών μεταστροφής.

Tuesday, September 15, 2026

12+1 Βασικοί λόγοι που έφτασαν την Ελλάδα στην πρωτιά της Ευρώπης στις θεραπείες μεταστροφής.

1. Η άδεια ασκήσεως επαγγέλματος ψυχολόγου που δίνεται από το κράτος όλα αυτά τα χρόνια με 3ετείς ή 4ετείς σπουδές.

Όλες ανεξαιρέτως οι κυβερνήσεις που έχουν περάσει φρόντιζαν να αδειοδοτούν απευθείας επαγγελματίες χωρίς ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση, ώρες θεραπείας και εποπτείας που απαιτούνται. Ταυτόχρονα με διά βίου εκπαίδευση. Οι παραπάνω είχαν και έχουν το δικαίωμα να κάνουν αιτήσεις σε προκηρύξεις δημοσίου σε θέσεις που απαιτούν γνώσεις ψυχοθεραπείας, το οποίο είναι κατάφορη διάκριση για τα πρόσωπα εκπαιδευμένα στην ψυχοθεραπεία και έκθεση ανθρώπων σε κίνδυνο.

2. Η πλήρης αδιαφορία των συλλόγων και η απουσία ουσιαστικής εκπαίδευσης.

Προαπαιτούμενο στείρωσης (πριν το 2017) τρανς προσώπων:
Αντίδραση από συλλόγους 0 (πλην της Ψυχιατρικής Εταιρείας κατόπιν παρέμβασης Απέργη-Μπουφίδη).

Κανονικοποιητικές επεμβάσεις σε intersex βρέφη:
Αντίδραση κατόπιν εορτής και μεμονωμένη.

Δ.Τ. συλλόγων και κάλεσμα σε δράση για τη θλιβερή πρωτιά 0.

3. Ψυχίατροι-Ψυχοθεραπευτές

Στην ψυχιατρική εκπαίδευση περιλαμβάνονται κάποιοι μήνες εισαγωγής στην ψυχοθεραπεία. Με το προνόμιο του Ιατρού λοιπόν, δημόσια δηλώνουν ψυχοθεραπευτές χωρίς να έχουν κάνει ολοκληρωμένη εκπαίδευση (δεν αναφέρομαι σε αυτούς που έχουν κάνει, εννοείται).

4. Πλήρης έλλειψη εκπαίδευσης στα ανθρώπινα δικαιώματα.


Η κοινωνία στο σύνολό της είναι εντελώς αναλφάβητη σε ό,τι αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα. Το ίδιο ισχύει και για τη ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα που δεν μπορεί να διεκδικήσει κάτι το οποίο δεν κατανοεί.

5. Η απουσία ρύθμισης του επαγγέλματός μας.

Από πρόσωπα και ομάδες που δεν έχουν συμβάλλει ήδη στην απορρύθμισή του και είναι ηθικά αμερόληπτα.

6. Η επιβεβαιωτική θεραπεία δεν είναι προσέγγιση που μπορεί να σταθεί μόνη της αλλά μετεκπαίδευση.

Τέσσερα χρόνια βασική εκπαίδευση και 1 ή 2 έτη μετεκπαίδευση δεν είναι επαρκή. Η ποιότητα των υπηρεσιών θα είναι ανάλογη στα πλαίσια του επικίνδυνου.

7. Ιατρικό καταναγκαστικό detransition.

Άτομα που έχουν ξεκινήσει φυλομετάβαση χωρίς ολοκληρωμένη στήριξη, πολλές φορές λόγω έλλειψης πληροφοριών και κατεύθυνσης από μη επαρκείς επαγγελματίες, οδηγούνται σε detransition χωρίς τη θέλησή τους. Παράδειγμα προσώπου που ξεκίνησε ορμόνες και δεν έλαβε ενημέρωση ότι πρέπει να διακόψει το τσιγάρο, με αποτέλεσμα θρομβώσεις και υποχρεωτική διακοπή ορμονοληψίας.

8. Διαστρεβλωμένη αντίληψη της επιβεβαιωτικής φροντίδας.

Επαγγελματίες που παραπέμπουν για fast track φυλομετάβαση χωρίς κανέναν απολύτως έλεγχο (συνιστούμε 3 συνεδρίες, αν υπάρχει αιτία). Πρόσωπο με ιστορικό κλινικής κατάθλιψης δεν ενημερώθηκε ότι οι ορμόνες θηλυκοποίησης χωρίς επαρκή έλεγχο μπορούν να επιδεινώσουν τα συμπτώματα και οδηγήθηκε σε μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο. Η διαστρεβλωμένη αντίληψη της επιβεβαιωτικής φροντίδας ανοίγει την πόρτα σε θεραπείες μεταστροφής.

9. Η ατολμία των κυβερνήσεων να διαχωρίζουν και περιορίσουν τη δύναμη της εκκλησίας και τη λογοδοσία της.

Οι περισσότερες πρακτικές μεταστροφής γίνονται σε αυτά τα πλαίσια, ελεύθερα και χωρίς έλεγχο. Η εκκλησία συμμετέχει σε βασανιστήρια ΛΟΑΤΚΙ προσώπων.

10. Η έλλειψη μηχανισμών καταγγελίας και λογοδοσίας.

Τι συμβαίνει όταν ένας επαγγελματίας εφαρμόζει πρακτικές μεταστροφής; Πού μπορεί να απευθυνθεί ένα άτομο και ποιος φορέας διερευνά την καταγγελία;

11. Η απουσία εποπτείας με συγκεκριμένα κριτήρια για affirmative practice.

Ένα άτομο μπορεί να δηλώνει «affirmative» χωρίς απαραίτητα να υπάρχει κάποιος εξωτερικός μηχανισμός που να αξιολογεί τι σημαίνει αυτό στην πράξη.

12. Τα κενά της νομοθεσίας.

Που ουσιαστικά μας λέει ότι όταν ένα άτομο είναι ενήλικο μπορεί να συναινέσει σε βασανιστήριο και ό,τι ο επαγγελματίας που το ασκεί πρέπει να πληρώνεται για τις υπηρεσίες του για να καταδικαστεί. Αν το βασανιστήριο είναι δωρεάν, δεν είναι βασανιστήριο.

+1. Η εφαρμογή conversion practices σε νευροδιαφορετικά άτομα.

Η αντίληψη ότι η νευροδιαφορετικότητα αποτελεί κάτι που πρέπει να «διορθωθεί» μπορεί να οδηγήσει σε πρακτικές που στοχεύουν στην καταστολή ή την αλλαγή χαρακτηριστικών του νευροδιαφορετικού ατόμου, αντί στην αποδοχή και την υποστήριξή του.

Citation / Πηγές

ILGA-Europe (2026):
ILGA-Europe. (2026). Intersections 2.0: Key Findings on Conversion Practices in Europe. Brussels: ILGA-Europe.

ILGA-Europe – Intersections 2.0: Conversion Practices in Europe

TGEU (2024):
Trans Europe and Central Asia (TGEU). (2024). Trans Health Map 2024: As WHO guidelines approach, healthcare for trans people in the EU still hindered by stigma and long delays.

TGEU – Trans Health Map 2024


Friday, September 11, 2026

Εσείς πώς θα νιώθατε αν το κράτος σας ζητούσε να τεκνοθετήσετε το παιδί σας;

     Η υπόθεση που περιγράφεται εδώ είναι πραγματική. Για την προστασία της οικογένειας, τα προσωπικά στοιχεία έχουν αποκρυφθεί και ορισμένες επιμέρους πληροφορίες έχουν τροποποιηθεί, ώστε να μην είναι δυνατή η ταυτοποίηση των ανθρώπων που εμπλέκονται. Η ουσία, ωστόσο, της υπόθεσης παραμένει πραγματική και αναδεικνύει ένα σοβαρό ζήτημα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η ελληνική Πολιτεία αναγνωρίζει και προστατεύει οικογένειες που έχουν δημιουργηθεί με ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή.

    Πρόκειται για ένα ζευγάρι δύο γυναικών που αποφάσισαν να δημιουργήσουν οικογένεια και απέκτησαν παιδιά με τη χρήση δότη σπέρματος. Η καθεμία από τις δύο γυναίκες κυοφόρησε και γέννησε ένα παιδί και τα παιδιά μεγαλώνουν μαζί, μέσα στην ίδια οικογένεια, με τις δύο γυναίκες να μοιράζονται καθημερινά τη φροντίδα και την ευθύνη της ανατροφής τους. Από τη γέννησή τους, τα παιδιά έχουν δύο γονείς που είναι παρόντες στη ζωή τους, συμμετέχουν στις αποφάσεις που τα αφορούν, φροντίζουν για την υγεία και την εκπαίδευσή τους και μοιράζονται όλες τις πρακτικές και συναισθηματικές ευθύνες που συνοδεύουν την ανατροφή ενός παιδιού. Η οικογενειακή πραγματικότητα, επομένως, είναι απολύτως σαφής και δεν αποτελεί αντικείμενο αμφισβήτησης από τα ίδια τα μέλη της οικογένειας.

    Το πρόβλημα προκύπτει όταν αυτή η πραγματικότητα συναντά το νομικό πλαίσιο. Η γυναίκα που κυοφορεί και γεννά το παιδί αναγνωρίζεται ως μητέρα, ενώ η άλλη γυναίκα, παρά το γεγονός ότι συμμετέχει από τη γέννηση στην ανατροφή του παιδιού και αποτελεί τον άλλο γονέα στην πραγματική οικογενειακή ζωή, δεν αποκτά αυτομάτως την ίδια νομική σχέση συγγένειας. Η κατάσταση αυτή δεν είναι απλώς μια λεπτομέρεια του οικογενειακού δικαίου. Σημαίνει ότι η πραγματική γονεϊκή σχέση μπορεί να προηγείται της νομικής αναγνώρισής της και ότι ο ένας από τους δύο ανθρώπους που μεγαλώνουν το παιδί χρειάζεται να ακολουθήσει μια πρόσθετη διαδικασία προκειμένου να αποκτήσει πλήρη νομική υπόσταση ως γονέας.


Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά τη νομοθετική αναγνώριση της ισότητας στον γάμο το 2024. Η αλλαγή αυτή αποτέλεσε ένα σημαντικό βήμα προς την ισότητα και τη θεσμική αναγνώριση διαφορετικών μορφών οικογενειακής ζωής. Δεν σημαίνει, όμως, ότι όλα τα ζητήματα που αφορούν τη γονεϊκότητα επιλύθηκαν αυτομάτως. Ειδικότερα, στις περιπτώσεις παιδιών που γεννιούνται μέσω ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, η σχέση του παιδιού με τη γυναίκα που δεν κυοφόρησε δεν δημιουργείται κατ’ ανάγκη αυτομάτως μόνο και μόνο επειδή οι δύο γυναίκες είναι σύζυγοι και μεγαλώνουν μαζί το παιδί.

    Η ίδια η Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής έχει επισημάνει το συγκεκριμένο ζήτημα, διευκρινίζοντας ότι η προσφυγή ζευγαριών γυναικών σε μεθόδους ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής δεν συνεπάγεται αυτομάτως τη δημιουργία συγγένειας του παιδιού και με τις δύο γυναίκες. Έτσι, ενώ η οικογένεια μπορεί να είναι πλήρως συγκροτημένη στην καθημερινή της ζωή, η νομική σχέση του παιδιού με τον δεύτερο γονέα μπορεί να χρειάζεται να θεμελιωθεί μέσω διαφορετικής διαδικασίας.

    Στην υπόθεση αυτή, η διαδικασία που ακολουθείται είναι η τεκνοθεσία. Ο όρος έχει σημασία, επειδή περιγράφει μια διαδικασία η οποία, στην προκειμένη περίπτωση, δεν αφορά τη δημιουργία μιας οικογένειας από την αρχή, αλλά την απόκτηση πλήρους νομικής αναγνώρισης μιας γονεϊκής σχέσης που ήδη υπάρχει στην πράξη. Ο άνθρωπος που καλείται να τεκνοθετήσει δεν είναι ένας άγνωστος προς το παιδί ενήλικας που πρόκειται να εμφανιστεί για πρώτη φορά στη ζωή του. Είναι ο άνθρωπος που βρίσκεται δίπλα του από τη γέννησή του και συμμετέχει καθημερινά στην ανατροφή του. Η τεκνοθεσία, επομένως, δεν έρχεται να δημιουργήσει την οικογένεια αλλά να αποκαταστήσει, εκ των υστέρων, τη νομική της αναγνώριση.

    Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει τα στάδια και τις προϋποθέσεις που προβλέπει το ισχύον δίκαιο, μεταξύ των οποίων κοινωνική έρευνα και αξιολόγηση των υποψήφιων θετών γονέων. Η ύπαρξη τέτοιων διαδικασιών έχει έναν σαφή και σημαντικό σκοπό όταν πρόκειται να αποφασιστεί εάν ένας άνθρωπος είναι κατάλληλος να αναλάβει τη φροντίδα ενός παιδιού με το οποίο μέχρι τότε δεν είχε γονεϊκή σχέση. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, όμως, το ερώτημα αποκτά διαφορετική διάσταση, καθώς δεν πρόκειται για την αξιολόγηση ενός ανθρώπου που πρόκειται να αναλάβει για πρώτη φορά έναν γονεϊκό ρόλο, αλλά για την αξιολόγηση ενός ανθρώπου που ήδη ασκεί αυτόν τον ρόλο στην καθημερινή ζωή του συγκεκριμένου παιδιού.

    Ιδιαίτερη ευαισθησία απαιτείται και ως προς την αξιολόγηση της ψυχικής υγείας. Το θεσμικό πλαίσιο της τεκνοθεσίας προβλέπει την εξέταση στοιχείων που αφορούν την υγεία, την προσωπικότητα, τις συνθήκες ζωής και γενικότερα την καταλληλότητα των υποψήφιων γονέων. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε οικογένεια ή κάθε δεύτερος γονέας υποβάλλεται αυτομάτως σε συγκεκριμένης διάρκειας ψυχιατρική παρακολούθηση. Η εξάμηνη προθεσμία που προβλέπεται στο σχετικό πλαίσιο αφορά την κοινωνική έρευνα και την υποβολή της σχετικής έκθεσης και δεν πρέπει να παρουσιάζεται γενικά ως υποχρεωτική εξάμηνη ψυχιατρική παρακολούθηση. Το ουσιαστικό ζήτημα είναι η αναλογικότητα μιας διαδικασίας αξιολόγησης όταν ο άνθρωπος που αξιολογείται έχει ήδη μεγαλώσει το παιδί από τη γέννησή του και η γονεϊκή σχέση του είναι ήδη καθημερινά υπαρκτή.

    Από την άποψη του παιδιού, η κατάσταση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η νομική αναγνώριση και των δύο γονέων δεν αποτελεί απλώς μια συμβολική επιβεβαίωση της οικογενειακής τους ταυτότητας. Συνδέεται με την καθημερινή προστασία του παιδιού, με τη δυνατότητα λήψης αποφάσεων για την υγεία και τη φροντίδα του, με τη γονική μέριμνα, με τα περιουσιακά και κληρονομικά δικαιώματα και με την προστασία του σε περίπτωση σοβαρής ασθένειας, ατυχήματος ή θανάτου ενός από τους ανθρώπους που το μεγαλώνουν. Όσο η γονεϊκή σχέση του ενός από τους δύο γονείς παραμένει σε εκκρεμότητα, δημιουργείται μια πραγματική νομική αβεβαιότητα, η οποία δεν αφορά μόνο τον ενήλικα αλλά και το ίδιο το παιδί.

    Η συζήτηση, επομένως, δεν πρέπει να οδηγηθεί σε μια αντιπαράθεση ανάμεσα σε εκείνους που υποστηρίζουν την προστασία των παιδιών και σε εκείνους που υποστηρίζουν την ισότητα των οικογενειών. Η προστασία των παιδιών και η ισότητα των οικογενειών είναι αλληλένδετες. Το πραγματικό ερώτημα είναι εάν ένα παιδί προστατεύεται περισσότερο όταν ο άνθρωπος που το μεγαλώνει από τη γέννησή του χρειάζεται να περάσει από μια διαδικασία τεκνοθεσίας ή όταν το νομικό σύστημα διαθέτει έναν τρόπο να αναγνωρίζει εξαρχής και χωρίς περιττή καθυστέρηση τη γονεϊκή σχέση που ήδη υπάρχει.

    Η Ελλάδα έχει κάνει ένα σημαντικό βήμα με τη νομοθετική αναγνώριση της ισότητας στον γάμο, όμως η οικογενειακή ισότητα δεν ολοκληρώνεται με την αναγνώριση της ισότητας στον γάμο. Η ισότητα κρίνεται και από το τι συμβαίνει όταν ένα παιδί γεννιέται, από το ποιοι αναγράφονται ως γονείς του, από το ποιος μπορεί να το εκπροσωπεί, ποιος μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις για την υγεία του και ποιος προστατεύεται νομικά ως γονέας σε μια κρίσιμη στιγμή. Η πραγματική ισότητα αποτυπώνεται τελικά όχι μόνο στις μεγάλες νομοθετικές αλλαγές, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο το κράτος καταγράφει και αντιμετωπίζει τις πραγματικές οικογένειες.

    Η συγκεκριμένη υπόθεση αναδεικνύει αυτή την αντίφαση με ιδιαίτερα καθαρό τρόπο. Από τη μία πλευρά υπάρχει μια οικογένεια που ζει, μεγαλώνει παιδιά, μοιράζεται ευθύνες και λειτουργεί ως οικογένεια κάθε ημέρα. Από την άλλη υπάρχει ένα νομικό σύστημα που εξακολουθεί να απαιτεί από έναν από τους γονείς να ακολουθήσει μια διαδικασία προκειμένου να αποκτήσει την πλήρη νομική αναγνώριση μιας σχέσης που υπάρχει ήδη από τη γέννηση του παιδιού.

    Το ερώτημα που τίθεται, λοιπόν, δεν είναι αν το κράτος πρέπει να προστατεύει τα παιδιά ούτε αν πρέπει να υπάρχουν διαδικασίες ελέγχου στις περιπτώσεις όπου ένας άνθρωπος πρόκειται να αναλάβει για πρώτη φορά την ανατροφή ενός παιδιού. Το ερώτημα είναι εάν η Πολιτεία μπορεί να δημιουργήσει ένα νομικό πλαίσιο που να αναγνωρίζει τις διαφορετικές οικογενειακές πραγματικότητες χωρίς να μετατρέπει την ήδη υπάρχουσα γονεϊκότητα σε μια σχέση που πρέπει κάθε φορά να αποδεικνύεται και να εγκρίνεται εκ των υστέρων.

    Η οικογένεια που περιγράφεται εδώ δεν ζητά από την Πολιτεία να της επιτρέψει να γίνει οικογένεια. Είναι ήδη οικογένεια. Δεν ζητά να της δημιουργήσει έναν γονέα. Ο γονέας αυτός υπάρχει ήδη στη ζωή του παιδιού. Ζητά να αναγνωριστεί νομικά η πραγματικότητα που υπάρχει και να αποκτήσει το παιδί την πλήρη προστασία που θα έπρεπε να έχει από την πρώτη ημέρα της ζωής του.    

Τελικά, το ζήτημα είναι πολύ μεγαλύτερο από μία διαδικασία τεκνοθεσίας. Αφορά το δικαίωμα μιας οικογένειας να αναγνωρίζεται από την Πολιτεία ως αυτό που είναι. Όταν μια οικογένεια υπάρχει στην πραγματική ζωή, αλλά η οικογενειακή της πραγματικότητα δεν αποτυπώνεται εξαρχής και πλήρως στα επίσημα βιβλία και μητρώα του κράτους, δημιουργείται ένα βαθύ θεσμικό κενό ανάμεσα στην κοινωνική πραγματικότητα και στη νομική της αναγνώριση. Η ισότητα δεν μπορεί να περιορίζεται στην άδεια να υπάρχει μια οικογένεια στην ιδιωτική της ζωή σημαίνει ότι η Πολιτεία οφείλει να την αναγνωρίζει, να την καταγράφει και να προστατεύει όλα τα μέλη της με τον ίδιο τρόπο. Μια οικογένεια που υπάρχει στην κοινωνία δεν μπορεί να θεωρείται ότι υπάρχει μόνο μέχρι εκεί που επιτρέπουν τα βιβλία του κράτους.


Friday, September 4, 2026

T4T — Therapist for Therapist Group

A space for us who hold the space. 

Ένας βιωματικός και αναστοχαστικός χώρος αποκλειστικά για επαγγελματίες ψυχικής υγείας.

Η ψυχοθεραπεία είναι μια συνάντηση, μέσα σε αυτή τη συνάντηση, στο πεδίο που συν-δημιουργείται αναδύονται συνεχώς νέες δυναμικές.

Δεν αντιμετωπίζουμε το θεραπευόμενο πρόσωπο ως αποκομμένο από το πεδίο μέσα στο οποίο ζει. 

Η υποκειμενικότητα διαμορφώνεται μέσα σε σχέσεις, ιστορίες, θεσμούς και κοινωνικές συνθήκες. Η ετεροκανονικότητα, ο σεξισμός, η πατριαρχία, η τρανσφοβία, η ομοφοβία και η νευροκανονικότητα δεν βρίσκονται έξω από το θεραπευτικό δωμάτιο διαπερνούν το πεδίο και μπορούν να επηρεάζουν τόσο την εμπειρία του θεραπευόμενου προσώπου όσο και τον τρόπο με τον οποίο εμείς ακούμε, κατανοούμε και παρεμβαίνουμε.

Από μια neuroqueer οπτική, αμφισβητούμε επίσης την ιδέα ότι υπάρχει ένας αυτονόητος, ουδέτερος ή «φυσιολογικός» τρόπος να υπάρχουμε, να σχετιζόμαστε, να επικοινωνούμε ή να επεξεργαζόμαστε την εμπειρία. Εξετάζουμε τι συμβαίνει όταν οι κυρίαρχες νόρμες συναντούν διαφορετικούς τρόπους ύπαρξης και πώς αυτό μπορεί να εμφανίζεται μέσα στη θεραπευτική σχέση, στην επίγνωση και στο όριο επαφής.

Στο T4T μπορούμε να φέρουμε την κλινική μας εργασία και να εξερευνήσουμε όσα συμβαίνουν στο όριο επαφής, στον εαυτό μας και στη θεραπευτική σχέση.

Να παρατηρήσουμε τον τρόπο με τον οποίο οι προσωπικές μας ιστορίες, οι πεποιθήσεις και οι κοινωνικές μας ενσωματώσεις συναντούν το θεραπευτικό πεδίο, επηρεάζοντας την παρουσία μας, την επίγνωσή μας και τις επιλογές μας ως θεραπευτών.

Ένας χώρος για κλινικό αναστοχασμό, embodied awareness, προσωπική διερεύνηση και βαθύτερη κατανόηση της θεραπευτικής διαδικασίας.

Το T4T είναι:

LGBTQI+ affirmative

Gender affirmative & gender-expansive

Neuroqueer & neurodiversity affirmative

Non-pathologising

Relational & trauma-informed

Gestalt & Focusing informed

Experiential & embodied

Η ομάδα απευθύνεται αποκλειστικά σε επαγγελματίες ψυχικής υγείας που εργάζονται θεραπευτικά, ανεξάρτητα από την ψυχοθεραπευτική τους προσέγγιση, και επιθυμούν έναν σταθερό χώρο για να εξερευνούν την κλινική τους πρακτική, τη θεραπευτική σχέση και την προσωπική τους εμπειρία μέσα σε αυτή.

Πληροφορίες

Έναρξη: Οκτώβριος 2026, κατόπιν συνεννόησης

Συναντήσεις: 2 δίωρες συναντήσεις τον μήνα

Μορφή: Online group 

Ομάδα: έως 7 άτομα

Κόστος: 70 € / μήνα συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ

Aθenian Gestalt

Dr. Parvy Palmou & Maria-Christina Smyrnaiou

697 630 7815

Alt text:

Αφίσα της Aθenian Gestalt για την online ομάδα T4T – Therapist for Therapist Group, αποκλειστικά για επαγγελματίες ψυχικής υγείας. Η ομάδα εστιάζει στον κλινικό αναστοχασμό, τη θεραπευτική σχέση και τη διερεύνηση του κοινωνικού και πολιτικού πεδίου μέσα από Gestalt, Focusing και neuroqueer affirmative οπτική. Έναρξη Οκτώβριος 2026, δύο δίωρες online συναντήσεις τον μήνα, έως 7 άτομα, 70 ευρώ τον μήνα με ΦΠΑ. Συντονίζουν η Dr. Parvy Palmou και η Maria-Christina Smyrnaiou. Τηλέφωνο επικοινωνίας: 6976307815.

#T4T #TherapistForTherapist #AffirmativeTherapy #GestaltTherapy #Focusing #Neuroqueer #LGBTQIAffirmative #ClinicalReflection #MentalHealthProfessionals 

Tuesday, September 1, 2026

Η ψευδοεπιστήμη της έκθεσης Cass, της Contagion Theory και της θεωρίας των ορμονών

Υπάρχει ένα ιδιαίτερα σοβαρό ζήτημα που δεν αφορά μόνο το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και την Ελλάδα: ο τρόπος με τον οποίο συγκεκριμένες επιστημονικές υποθέσεις γύρω από την ταυτότητα φύλου παρουσιάστηκαν ως επιστημονικά δεδομένα και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν για να επηρεάσουν την κλινική πρακτική, την πολιτική υγείας και τελικά τη ζωή τρανς και έμφυλα διαφορετικών ανθρώπων.

Στην Ελλάδα, η θεωρία των προγεννητικών ορμονών έχει υποστηριχθεί δημόσια από Έλληνες ψυχιάτρους μέσα από τηλεοπτικές συνεντεύξεις, ενώ Έλληνες ψυχολόγοι συμμετείχαν στη διαδικασία και στη δημόσια συζήτηση γύρω από το Cass Review. Υπήρξε, δηλαδή, ελληνική παρουσία και ελληνική επιστημονική υποστήριξη αυτής της προσέγγισης.

Γι’ αυτό έχει σημασία να εξετάσουμε τι πραγματικά γνωρίζουμε.

Κυρίως, τι συμβαίνει όταν μια υπόθεση παρουσιάζεται ως επιστημονικό συμπέρασμα πριν επιβεβαιωθεί επαρκώς.

Η θεωρία της «κοινωνικής μετάδοσης»

Μία από τις πιο αμφιλεγόμενες υποθέσεις που έχουν χρησιμοποιηθεί στη σύγχρονη συζήτηση για την ταυτότητα φύλου είναι η λεγόμενη Contagion Theory ή θεωρία της «κοινωνικής μετάδοσης».

Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, η αύξηση των νέων ανθρώπων που αυτοπροσδιορίζονται ως τρανς ή έμφυλα διαφορετικοί θα μπορούσε να εξηγείται από την επιρροή συνομηλίκων, των κοινωνικών δικτύων, του διαδικτύου ή άλλων κοινωνικών παραγόντων.

Η υπόθεση αυτή έχει αποκτήσει ιδιαίτερη πολιτική και δημόσια σημασία. Όμως η νέα μελέτη σε δίδυμα έρχεται να προσθέσει ένα πολύ διαφορετικό κομμάτι στην εικόνα.

Τι έδειξε η νέα μελέτη σε δίδυμα;

Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 463 ζεύγη διδύμων, αποτελώντας μία από τις πιο εκτεταμένες αναλύσεις αυτού του είδους.

Η βασική λογική των μελετών διδύμων είναι σχετικά απλή: οι μονοζυγωτικοί δίδυμοι έχουν σε μεγάλο βαθμό το ίδιο γενετικό υλικό, ενώ οι διζυγωτικοί δίδυμοι μοιράζονται κατά μέσο όρο περίπου το 50% των γονιδίων τους.

Εάν ένα χαρακτηριστικό παρουσιάζει μεγαλύτερη συμφωνία στους μονοζυγωτικούς από ό,τι στους διζυγωτικούς διδύμους, αυτό αποτελεί ένδειξη ότι οι γενετικοί παράγοντες συμβάλλουν στη διαμόρφωσή του.

Αυτό ακριβώς παρατηρήθηκε.

Από τα 222 ζεύγη μονοζυγωτικών διδύμων, τα 47 ζεύγη, δηλαδή 21,2%, ήταν σύμφωνες ως προς την τρανς ή ευρύτερα έμφυλα διαφοροποιημένη ταυτότητα.

Στους διζυγωτικούς διδύμους, η αντίστοιχη συμφωνία ήταν 21 από τα 241 ζεύγη, δηλαδή 8,7%.

Η διαφορά ήταν στατιστικά σημαντική.

Η συμφωνία, επομένως, ήταν περίπου 2,6 φορές υψηλότερη στους μονοζυγωτικούς από ό,τι στους διζυγωτικούς διδύμους.

Σε σύγκριση με μια εκτιμώμενη συχνότητα περίπου 1% στον γενικό πληθυσμό, τα ευρήματα δείχνουν μια σαφή σχέση ανάμεσα στον βαθμό γενετικής ομοιότητας και στην πιθανότητα συμφωνίας ως προς την έμφυλα διαφοροποιημένη ταυτότητα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι «ένα γονίδιο προκαλεί την τρανς ταυτότητα».

Σημαίνει ότι η γενετική συμβολή δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Όχι μόνο γονίδια, αλλά ούτε και «κοινωνική μετάδοση»

Η μελέτη δεν προτείνει μια απλή γενετική εξήγηση.

Όπως συμβαίνει με πολλά σύνθετα ανθρώπινα χαρακτηριστικά, οι ερευνητές αναγνωρίζουν την αλληλεπίδραση γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.

Αυτό όμως είναι πολύ διαφορετικό από το να υποστηρίζεται ότι οι τρανς ταυτότητες μπορούν να εξηγηθούν κυρίως ως αποτέλεσμα κοινωνικής επιρροής ή «μετάδοσης».

Η μεγαλύτερη συμφωνία μεταξύ μονοζυγωτικών διδύμων αποτελεί ένδειξη ότι υπάρχει κληρονομική συμβολή.

Επομένως η εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη από το απλοϊκό σχήμα:

«Το είδε στο TikTok, επηρεάστηκε και έγινε τρανς».

Η θεωρία των προγεννητικών ορμονών

Εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα σημεία της νέας έρευνας.

Μία προηγούμενη μελέτη είχε προτείνει ότι οι προγεννητικές ορμόνες του ενός διδύμου θα μπορούσαν να επηρεάζουν την ανάπτυξη της ταυτότητας φύλου του άλλου.

Η υπόθεση αυτή απέκτησε ιδιαίτερη βαρύτητα στη συζήτηση γύρω από το Cass Review.

Η νέα μελέτη εξέτασε αυτή την υπόθεση σε πολύ μεγαλύτερο δείγμα.

Οι ερευνητές συνέκριναν ζεύγη διδύμων ίδιου και διαφορετικού φύλου κατά τη γέννηση.

Στους διζυγωτικούς διδύμους, όπου μπορούσε να γίνει η συγκεκριμένη σύγκριση, η συμφωνία ήταν 9,2% στα ζεύγη ίδιου φύλου και 8,2% στα ζεύγη διαφορετικού φύλου.

Η διαφορά δεν ήταν στατιστικά σημαντική.

Με άλλα λόγια, η νέα μελέτη δεν βρήκε στοιχεία που να υποστηρίζουν την υπόθεση ότι η προγεννητική ορμονική έκθεση από τον έναν δίδυμο επηρεάζει τον σχηματισμό της ταυτότητας φύλου του άλλου.

Το Cass Review και η συγκεκριμένη υπόθεση

Το Cass Review χρησιμοποίησε προηγούμενα ευρήματα για να δώσει μεγαλύτερη βαρύτητα στην υπόθεση ότι οι περιβαλλοντικές επιδράσεις κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να αποτελούν πιθανότερη εξήγηση για την ανάπτυξη της δυσφορίας φύλου από ό,τι η γενετική.

Η νέα μελέτη όμως επισημαίνει ότι η προηγούμενη έρευνα είχε πολύ μικρότερο αριθμό διδύμων και σημαντικούς μεθοδολογικούς περιορισμούς.

Ακόμη πιο σημαντικό: οι ίδιοι οι ερευνητές της προηγούμενης μελέτης είχαν επισημάνει την ανάγκη αναπαραγωγής των ευρημάτων τους.

Η νέα μελέτη έκανε ακριβώς αυτό και δεν αναπαρήγαγε το συγκεκριμένο εύρημα.

Αντίθετα, σε πολύ μεγαλύτερο δείγμα, δεν βρέθηκε η διαφορά μεταξύ διδύμων ίδιου και διαφορετικού φύλου που θα αναμενόταν εάν η συγκεκριμένη υπόθεση για τις προγεννητικές ορμόνες ήταν σωστή.

Η αυτοκτονικότητα των τρανς νέων

Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα είναι η ψυχική υγεία και ο κίνδυνος αυτοκτονικότητας των τρανς και έμφυλα διαφορετικών νέων.

Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι οι νέοι με δυσφορία ή ασυμφωνία φύλου αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο ψυχικής επιβάρυνσης, αυτοτραυματισμού και αυτοκτονικού ιδεασμού σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό. Η ανεξάρτητη εξέταση των δεδομένων στο Ηνωμένο Βασίλειο σημειώνει ότι υπάρχουν σοβαροί λόγοι να θεωρείται ο κίνδυνος υψηλός, ενώ παράλληλα επισημαίνει ότι μεγάλο μέρος της υπάρχουσας βιβλιογραφίας για τον κίνδυνο αυτοκτονίας είναι μεθοδολογικά αδύναμο.

Οι παράγοντες που συνδέονται με αυτή την αυξημένη επιβάρυνση περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την προκατάληψη και τον εκφοβισμό, την απομόνωση, τις οικογενειακές συγκρούσεις, καθώς και προβλήματα ψυχικής υγείας όπως η κατάθλιψη και το άγχος.

Εδώ όμως χρειάζεται μια κρίσιμη διευκρίνιση.

Η συζήτηση γύρω από το Ηνωμένο Βασίλειο έχει κατά καιρούς συνδεθεί με ισχυρισμούς ότι υπήρξε μεγάλη αύξηση των αυτοκτονιών μεταξύ νέων που είχαν απευθυνθεί στην υπηρεσία φύλου του Tavistock. Η ανεξάρτητη ανασκόπηση του Louis Appleby, ωστόσο, κατέληξε ότι δεν υπήρξε αύξηση των αυτοκτονιών στην υπηρεσία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος αυτοκτονικότητας δεν είναι πραγματικός. Σημαίνει ότι πρέπει να είμαστε εξαιρετικά προσεκτικοί όταν μετατρέπουμε τον αυξημένο κίνδυνο αυτοκτονικότητας σε ισχυρισμούς για συγκεκριμένες αιτίες ή για την αποτελεσματικότητα συγκεκριμένων θεραπειών.

Το ίδιο το διαθέσιμο κυβερνητικό υλικό αναγνωρίζει ότι η σχέση ανάμεσα στην αυτοκτονικότητα και στις παρεμβάσεις για τη δυσφορία φύλου παραμένει δύσκολο να αποσαφηνιστεί, καθώς μεγάλο μέρος των δεδομένων είναι χαμηλής ποιότητας και έχει υψηλό κίνδυνο μεροληψίας.

Αυτό έχει τεράστια σημασία.

Δεν μπορούμε να χρησιμοποιούμε την υψηλή αυτοκτονικότητα των τρανς νέων ως επιχείρημα εναντίον των ίδιων των τρανς νέων.

Ούτε μπορούμε να θεωρούμε αυτονόητο ότι η ταυτότητα φύλου αποτελεί την αιτία της αυτοκτονικότητας.

Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.

Ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται περισσότερη και καλύτερη φροντίδα, όχι λιγότερη.

Όταν μια υπόθεση γίνεται πολιτική

Αυτό είναι το σημείο στο οποίο η συζήτηση ξεφεύγει από το καθαρά ακαδημαϊκό επίπεδο.

Μία επιστημονική υπόθεση είναι υπόθεση.

Δεν γίνεται αυτομάτως επιστημονικό γεγονός επειδή συμπεριλαμβάνεται σε μια μεγάλη έκθεση.

Όταν υτή η υπόθεση χρησιμοποιείται στη συνέχεια για να επηρεάσει την πρόσβαση παιδιών και εφήβων σε υπηρεσίες υγείας, το επίπεδο της επιστημονικής τεκμηρίωσης αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Το ίδιο ισχύει και για τη θεωρία της «κοινωνικής μετάδοσης».

Εάν δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για να αποδειχθεί ότι η τρανς ταυτότητα «μεταδίδεται» κοινωνικά, τότε η θεωρία δεν μπορεί να μετατρέπεται σε βεβαιότητα και να χρησιμοποιείται ως βάση για περιορισμούς στην υγειονομική φροντίδα.

Η επιστήμη οφείλει να αντέχει στην αναπαραγωγή

Η αξία της νέας μελέτης δεν βρίσκεται στο ότι προσφέρει μια νέα «τελική απάντηση» για την προέλευση της ταυτότητας φύλου.

Δεν το κάνει.

Οι ίδιοι οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες.

Η αξία της βρίσκεται στο ότι ελέγχει μια συγκεκριμένη υπόθεση.

Όταν να αποτέλεσμα δεν αναπαράγεται, αυτό πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη.

Η επιστήμη δεν μπορεί να λειτουργεί επιλέγοντας μόνο τα ευρήματα που επιβεβαιώνουν μια ήδη διαμορφωμένη θέση.

Δεν μπορούμε να επικαλούμαστε μια μικρή μελέτη όταν μας εξυπηρετεί και να αγνοούμε μια πολύ μεγαλύτερη μελέτη όταν τα αποτελέσματά της δεν συμφωνούν με την αφήγησή μας.

Οι συνέπειες δεν είναι θεωρητικές

Πίσω από όλες αυτές τις συζητήσεις υπάρχουν πραγματικοί άνθρωποι.

Τρανς παιδιά, έφηβοι και οικογένειες.

Άνθρωποι που περιμένουν να τους ακούσει ένας επαγγελματίας υγείας.

Άνθρωποι που μπορεί να αντιμετωπίσουν καθυστερήσεις, αμφισβήτηση της ταυτότητάς τους ή αποκλεισμό από υπηρεσίες.

Γι’ αυτό η επιστημονική ακρίβεια δεν είναι πολυτέλεια.

Είναι ζήτημα δεοντολογίας.

Η νέα μελέτη δεν αποδεικνύει ότι η ταυτότητα φύλου είναι «γενετική». Δεν αποδεικνύει ότι το περιβάλλον δεν έχει καμία σημασία. Δεν δίνει μία και μοναδική βιολογική εξήγηση.

Δείχνει όμως ότι υπάρχει σημαντική γενετική συμβολή και ότι δεν βρέθηκαν στοιχεία που να στηρίζουν την υπόθεση της προγεννητικής ορμονικής επίδρασης από τον έναν δίδυμο στον άλλο.

Αυτό είναι ένα σημαντικό δεδομένο που δεν μπορεί να παρακαμφθεί.

Η τρανς ταυτότητα δεν είναι κοινωνική μεταδοτική ασθένεια.

Δεν είναι αποτέλεσμα μιας μόδας.

Δεν είναι κάτι που «κολλάει».

Καμία επιστημονική έκθεση δεν μπορεί να μετατρέψει μια μη επαρκώς τεκμηριωμένη υπόθεση σε επιστημονική αλήθεια.

Πηγές

Το PDF της μελέτης:
Using twin data to examine heritable and intrauterine hormonal influences on transgender and gender diverse identities — Scientific Reports

The Cass Review – Final Report:
Independent Review of Gender Identity Services for Children and Young People – Final Report

Ανεξάρτητη ανασκόπηση για τις αυτοκτονίες στο Tavistock:
Review of suicides and gender dysphoria at the Tavistock and Portman NHS Foundation Trust

Wednesday, August 19, 2026

The Compassionate Approach to Decolonial Thought

Στο Athenian Gestalt έχουμε τη χαρά να φιλοξενούμε τους Sheldon Holder, Zena Alrawdah & Sukriti Sharma σε ένα σημαντικό βιωματικό workshop γύρω από την αποαποικιοποιητική σκέψη, τη φυλή, το σώμα και την ταυτότητα.

Σε μια εποχή όπου οι κοινωνικές ανισότητες, οι προκαταλήψεις και οι τρόποι με τους οποίους «διαβάζονται» τα σώματά μας επηρεάζουν βαθιά την εμπειρία του εαυτού και τη σχέση μας με τους άλλους, η δημιουργία χώρου για ουσιαστικό αναστοχασμό και διάλογο είναι ιδιαίτερα σημαντική.
Το workshop μάς δίνει την ευκαιρία να προσεγγίσουμε αυτά τα ζητήματα όχι μόνο διανοητικά, αλλά και μέσα από την ίδια την ενσώματη εμπειρία, με ευαισθησία, περιέργεια και συμπόνια.
Μια συνάντηση που αξίζει να παρακολουθήσουμε, ιδιαίτερα όσα πρόσωπα εργαζόμαστε με ανθρώπους, ταυτότητα, διαφορετικότητα και κοινωνικά ζητήματα.


🌿 The Compassionate Approach to Decolonial Thought
The Racialized Body, Selfing & Society

An experiential workshop exploring identity, race, and healing through embodied, present-moment awareness. No prior knowledge of Gestalt theory required, all are welcome.

📅 Sunday, September 27
🕐 12:00 PM ET (North America) | 7:00 PM Greece (EU)
💻 Online via Zoom, link sent upon registration
💶 60€ Early Bird / 70€ after Sept 16

💳 We accept payment via Wise, an easy, fee-free way to pay internationally with no hidden costs.
Facilitated by Sheldon Holder, Zena Alrawdah & Sukriti Sharma
Hosted by Athenian Gestalt & Dr. Parvy Palmou

👉 Register: https://forms.gle/ZNL2n3nHDoqJkiTWA
💳 Pay: https://wise.com/pay/r/gbCPcT_c_XL4ZY4
#DecolonialThought #CompassionatePractice #TherapyTraining #RacialHealing #AthenianGestalt 

Wednesday, June 10, 2026

Gender Identity and Expression in the Emerging Field: A Gestalt Perspective

New Workshop with IAAGT Continuing Professional Development Chair, Dr. Parvy Palmou PhD (they/them)

Gender Identity and Expression in the Emerging Field: A Gestalt Perspective

📅 Saturday, 11 July 2026

🕕 17:00 London · 12:00 New York · 19:00 Athens

An introductory workshop for IAAGT members and non-members alike. We explore gender not as a fixed trait, but as a dynamic, co-created process at the boundary of contact and what that means for our work as therapists.

🔗 Register via the link below

👉 Registration Form: https://forms.gle/RXsLR3h3wqSHzLF79

Hosted on Zoom · Open to all

#GestaltTherapy #IAAGT #GenderIdentity #TransAffirmingCare #QueerTherapy #GestaltCommunity #ContinuingEducation #TherapistCommunity #GenderExpression #AθenianGestalt

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

ShareThis